Σπαρμένη απ’ άκρη σ’ άκρη με ηρώα και μνημεία είναι η Ελλάδα, αναδεικνύοντας το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η ελευθερία στον τόπο μας έχει κατακτηθεί με αιματοβαμμένους αγώνες. Οι αμέτρητοι αυτοί φάροι εθνικής συλλογικής συνείδησης, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή, αντικατοπτρίζουν μια ιστορική διαδρομή γεμάτη από θυσίες απέναντι στον εξωτερικό εχθρό.
Μπορεί βέβαια τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή το νέο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία και συντήρησή του, την επικαιρότητα να μονοπωλεί το μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη στην πλατεία Συντάγματος, κορυφαίος τόπος τιμής στους πεσόντες διαχρονικά υπέρ της πατρίδας. Ωστόσο, από τον Εβρο μέχρι την Κρήτη υπάρχουν εκατοντάδες «γνωστοί» και «άγνωστοι» στρατιώτες, που στέκουν εκεί σαν αναμμένα καντήλια αιώνιας μνήμης, μόνιμο έναυσμα ιστορικής αυτογνωσίας και ελάχιστος φόρος τιμής για τους χιλιάδες οπλίτες και πολίτες που έδωσαν τη ζωή τους για να ανασαίνει ελεύθερα σήμερα ο ελληνικός λαός.
Το μνημείο για το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων (696 δολοφονίες αρρένων κατοίκων στη γύρω περιοχή)
Είναι τόσο πολλοί οι μαρτυρικοί τόποι σε αυτή τη χώρα, όπως μοναδικά το αποδίδει ο Ρίτσος στο επίγραμμά του για το Δίστομο: «Ω, εσύ διαβάτη, όπου πατήσεις να προσέχεις – εδώ πονά η σιωπή, πονάει κι η πέτρα κάθε δρόμου απ’ τη θυσία κι απ’ τη σκληρότητα του ανθρώπου»…
Καθώς με το πέρασμα του χρόνου η διαρκής μάχη της μνήμης απέναντι στη λήθη αποδεικνύεται άνιση, αξίζει μια, απολύτως ενδεικτική, αναφορά σε τέτοια σημαντικά μνημεία. Κάποια εξ αυτών έχουν ζήσει τις δικές τους περιπέτειες, κάποια άλλα είναι παραμελημένα και σχεδόν ξεχασμένα, ενώ τα περισσότερα ντύνονται στα εθνικά χρώματα κατά τις εκάστοτε επετειακές εκδηλώσεις.
Τα ιστορικά μνημεία αυτού του είδους διαχωρίζονται, σε γενικές γραμμές, σε εκείνα που είναι αφιερωμένα στους άγνωστους πεσόντες, κάτι που ανάγεται στους ηθικούς νόμους και τα πάτρια έθιμα των αρχαίων ελληνικών πόλεων, σε όσα αφορούν μεμονωμένους ήρωες και βέβαια και σε εκείνα που αφορούν τα χιλιάδες γνωστά και καταγεγραμμένα θύματα των κατοχικών δυνάμεων.