Η ψηφιακή μετάβαση διευκολύνει την καθημερινότητα, αλλά αφήνει πίσω χιλιάδες πολίτες χωρίς βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Στην Αχαΐα δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, όμως έρευνες αναδεικνύουν σημαντικές δυσκολίες, κυρίως στους ηλικιωμένους. Απαιτείται εκπαίδευση και στοχευμένες πολιτικές, ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να μην εντείνει τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Του Ανδρέα Π. Κολλιόπουλου
Η έκδοση ενός πιστοποιητικού, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, η υποβολή μιας αίτησης στο δημόσιο, η πληρωμή λογαριασμών ή ακόμη και το κλείσιμο ενός ραντεβού με μια δημόσια υπηρεσία πραγματοποιούνται πλέον σχεδόν αποκλειστικά μέσω διαδικτύου. Για τους περισσότερους πολίτες αυτό αποτελεί μια σημαντική διευκόλυνση. Για χιλιάδες άλλους, όμως, η ψηφιακή μετάβαση σημαίνει αποκλεισμό.
Η λεγόμενη «ψηφιακή φτώχεια» δεν αφορά μόνο την έλλειψη υπολογιστή ή σύνδεσης στο διαδίκτυο. Αφορά κυρίως την αδυναμία χρήσης των ψηφιακών εργαλείων. Και αυτή η μορφή κοινωνικού αποκλεισμού είναι περισσότερο παρούσα απ’ όσο δείχνουν οι αριθμοί.
Στην Αχαΐα δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία που να καταγράφουν το ποσοστό του ψηφιακού αναλφαβητισμού. Ωστόσο, τα εθνικά δεδομένα είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μόλις το 52,4% των Ελλήνων ηλικίας 16 έως 74 ετών διαθέτει τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν ένας στους δύο πολίτες δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει με άνεση τις ψηφιακές υπηρεσίες που πλέον θεωρούνται αυτονόητες.
Η εικόνα στην Αχαΐα
Η Αχαΐα αριθμεί περισσότερους από 305.000 κατοίκους, ενώ σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών. Πρόκειται για την ηλικιακή ομάδα που αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες δυσκολίες στη χρήση των νέων τεχνολογιών.
Αν και η Πάτρα αποτελεί το τρίτο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας και φιλοξενεί ένα από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια της Ελλάδας, η πραγματικότητα στις δημόσιες υπηρεσίες δείχνει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν προχωρά με τον ίδιο ρυθμό για όλους.
Καθημερινά, στα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών και στα Κέντρα Κοινότητας των Δήμων πολίτες ζητούν βοήθεια για διαδικασίες που θεωρητικά μπορούν να ολοκληρωθούν από το σπίτι: έκδοση πιστοποιητικών μέσω gov.gr, υπεύθυνες δηλώσεις, εξουσιοδοτήσεις, αιτήσεις προς ασφαλιστικά ταμεία ή ακόμη και η ενεργοποίηση της άυλης συνταγογράφησης.
Τι δείχνει η έρευνα του ΕΑΠ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει έρευνα του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου που πραγματοποιήθηκε σε 200 ηλικιωμένους της Πάτρας. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν ότι, παρότι οι περισσότεροι διαθέτουν κάποια ψηφιακή συσκευή, η χρήση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών παραμένει περιορισμένη. Η ηλικία και κυρίως το μορφωτικό επίπεδο επηρεάζουν σημαντικά την εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες. Μπορεί τα τελευταία χρόνια η πρόσβαση στο διαδίκτυο να χει αυξηθεί σημαντικά. Ωστόσο, άλλο είναι η ύπαρξη σύνδεσης και άλλο η δυνατότητα αξιοποίησής της.
Ένας ηλικιωμένος μπορεί να διαθέτει «έξυπνο» κινητό, αλλά να μην γνωρίζει πώς να εγκαταστήσει μια εφαρμογή ή να συνδεθεί με τους κωδικούς Taxisnet. Ένας πολίτης μπορεί να έχει πρόσβαση στο gov.gr, αλλά να αδυνατεί να ολοκληρώσει μια ηλεκτρονική αίτηση χωρίς βοήθεια.
Εκπαίδευση από την ΠΔΕ
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι απαιτούνται οργανωμένα προγράμματα εκπαίδευσης για την τρίτη ηλικία, ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να μην αφήνει πίσω τους πιο ευάλωτους πολίτες. Με γνώμονα αυτό η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μέσα από προγράμματα εκπαίδευσης ηλικιωμένων και εργαζομένων στις ψηφιακές δεξιότητες, αναγνωρίζοντας ότι ο ψηφιακός αποκλεισμός αποτελεί πλέον κοινωνικό ζήτημα και όχι απλώς τεχνολογικό.
Ανάλογες διαπιστώσεις προκύπτουν και από πρόσφατη περιφερειακή μελέτη για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Δυτικής Ελλάδας. Η έρευνα επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά στις ψηφιακές δεξιότητες πολιτών και επιχειρήσεων, ενώ παράλληλα υπογραμμίζει την έλλειψη αναλυτικών στοιχείων σε επίπεδο Αχαΐας, γεγονός που δυσκολεύει τον σχεδιασμό στοχευμένων πολιτικών.
Οι … αποκλεισμένοι
Ο ψηφιακός αποκλεισμός δεν αφορά μόνο τους ηλικιωμένους. Αφορά άτομα με χαμηλό εισόδημα που δεν διαθέτουν κατάλληλο εξοπλισμό, κατοίκους ορεινών περιοχών της Αχαΐας όπου η συνδεσιμότητα παραμένει προβληματική, άτομα με αναπηρία που συχνά συναντούν δυσκολίες στην πρόσβαση στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες, πολίτες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο που δυσκολεύονται να εξοικειωθούν με τις ψηφιακές διαδικασίες.
Ωστόσο, η Αχαΐα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να πρωταγωνιστήσει στην ψηφιακή εποχή, με ένα Πανεπιστήμιο που έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην καινοτομία και στην σύγχρονη τεχνολογία.
Το ζητούμενο είναι να μη μείνει κανείς πίσω. Γιατί όταν η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες εξαρτάται από ένα κινητό τηλέφωνο ή έναν υπολογιστή, η έλλειψη ψηφιακών δεξιοτήτων παύει να είναι απλώς τεχνολογικό ζήτημα. Γίνεται ζήτημα ισότητας, συμμετοχής και δημοκρατίας.
Έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια, χρειάζεται συνέχεια
O πρόεδρος του Κοινωνικού Οργανισμού Δήμου Πατρέων Θόδωρος Τουλγαρίδης μιλώντας στον «Ν» για το θέμα τόνισε: «Υπάρχει πράγματι ζήτημα κοινωνικού αποκλεισμού εξαιτίας του ψηφιακού αναλφαβητισμού, κάτι που παρατηρείται και στην Πάτρα παρόλο που είναι ένα μεγάλο αστικό κέντρο.
Η πολιτεία θα πρέπει να φροντίσει για την διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων που να αναπτύσσουν τις δεξιότητες της τεχνολογίας και του διαδικτύου τόσο σε εκείνες τις ηλικιακές ομάδες που το πρόβλημα είναι έντονο, όσο και στις ευπαθείς και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες που δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο. Από την πλευρά του ο Δήμος Πατρέων έχει διοργανώσει τέτοια εκπαιδευτικά προγράμματα στα ΚΑΠΗ όμως σίγουρα χρειάζεται να γίνει μια μεγαλύτερη προσπάθεια από πλευράς πολιτείας».
Ο Δήμος Ερυμάνθου θεωρείται ο κατεξοχήν ορεινός δήμος της Αχαΐας με δεκάδες ορεινές κοινότητες και χωριά όπου εκεί η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι από δύσκολη έως αδύνατη.
«Ως Δήμος έχουμε δώσει ελεύθερο Wi-Fi στα χωριά όπου αυτό είναι δυνατόν όμως σίγουρα χρειάζεται να γίνουν αυτές οι υποδομές που να εξασφαλίσουν ένα γρηγορότερο δίκτυο» τονίζει στον «Ν» ο δήμαρχος Θόδωρος Μπαρής. Κάνουμε ότι μπορούμε για να υπάρχει διαδικτυακή πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερες κοινότητες γίνεται όμως αυτό δεν εξαρτάται μόνο από τον δήμο.
Σε ότι αφορά την τεχνογνωσία το πρόβλημα υπάρχει κυρίως στους ηλικιωμένους, οι νέοι έχουν αποκτήσει πλέον μια εξοικείωση με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με το διαδίκτυο. Βρισκόμαστε έτσι σε συνεργασία με την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας για την υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων που να αφορούν τις γνώσεις στην τεχνολογία και πρόσφατα ολοκληρώσαμε μια τέτοια δράση με επιτυχία και ανταπόκριση. Χρειάζεται όμως αυτή η προσπάθεια να συνεχιστεί και με νέες δράσεις».
Δημοσιεύτηκε στον “Νεολόγο των Πατρών”