τις αρχές Ιουνίου, εκτός απροόπτου, αναμένεται να ανοίξει η πλατφόρμα για το νέο «Ανακαινίζω», το οποίο έρχεται αναθεωρημένο και με σαφώς πιο πρακτική στόχευση: να καλύψει πραγματικά το κόστος ανακαίνισης και να βγάλει στην αγορά χιλιάδες κατοικίες που σήμερα παραμένουν κλειστές ή υποβαθμισμένες.
Σε αντίθεση με το προηγούμενο πρόγραμμα, που περιοριζόταν σε πιο στενές παρεμβάσεις και δεν κατάφερε να κινητοποιήσει μαζικά τους ιδιοκτήτες, η νέα εκδοχή σχεδιάστηκε ώστε να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένο εργαλείο στεγαστικής πολιτικής.
Το πρώτο που αλλάζει είναι η δομή. Οπως εξηγούν από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών το νέο «Ανακαινίζω» δεν είναι ένα ενιαίο πακέτο χωρίς κατεύθυνση, αλλά χωρίζεται σε δύο υποχρεωτικά σκέλη: την ανακαίνιση και την ενεργειακή αναβάθμιση.
Και τα δύο πρέπει να υλοποιηθούν υποχρεωτικά, κάτι που σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να επιλέξει μόνο ένα μέρος των εργασιών. Η λογική είναι σαφής: να μη γίνονται επιφανειακές παρεμβάσεις, αλλά ουσιαστική αναβάθμιση του ακινήτου.
Στο σκέλος της ανακαίνισης περιλαμβάνονται όλες οι βασικές και λειτουργικές εργασίες που χρειάζεται ένα σπίτι για να καταστεί πλήρως κατοικήσιμο. Αυτό σημαίνει υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, ενίσχυση τοιχοποιίας, αποκατάσταση φθορών, αντικατάσταση δαπέδων, πλήρη ανακαίνιση μπάνιου και κουζίνας, καθώς και βαψίματα. Με απλά λόγια, το πρόγραμμα καλύπτει τον πυρήνα των εργασιών που μέχρι σήμερα αποτελούσαν το βασικό εμπόδιο για τους ιδιοκτήτες.
Eνεργειακή αναβάθμιση
Παράλληλα, το σκέλος της ενεργειακής αναβάθμισης έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα, αλλά με πιο ήπιους όρους σε σχέση με τα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ». Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν αντικατάσταση κουφωμάτων με θερμομονωτικά, εγκατάσταση ή αντικατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα ή άλλων συστημάτων ΑΠΕ για ζεστό νερό, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και ψύξης (όπως αντλίες θερμότητας ή λέβητες βιομάζας), καθώς και στοχευμένες εργασίες θερμομόνωσης. Από αυτές τις παρεμβάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται τουλάχιστον τρεις, εκ των οποίων οι δύο να ανήκουν στις βασικές, χαμηλής τεχνικής δυσκολίας, ώστε να διασφαλίζεται η ενεργειακή βελτίωση χωρίς υπερβολικό κόστος.
Η κατανομή του προϋπολογισμού μεταξύ των δύο σκελών είναι επίσης καθορισμένη. Η ανακαίνιση θα καλύπτει το 60%-80% της συνολικής δαπάνης, ενώ οι ενεργειακές παρεμβάσεις θα αντιστοιχούν στο 20%-40%. Με αυτόν τον τρόπο το πρόγραμμα δίνει σαφή προτεραιότητα στις βασικές εργασίες που καθιστούν ένα ακίνητο λειτουργικό, χωρίς όμως να αγνοεί την ανάγκη ενεργειακής αναβάθμισης.
Ενα ακόμα βασικό στοιχείο είναι η υποχρέωση ενεργειακής βελτίωσης. Το ακίνητο θα πρέπει, μετά τις παρεμβάσεις, να ανέβει τουλάχιστον μία ενεργειακή κλάση, από τις χαμηλότερες κατηγορίες (Γ έως Η). Για τον λόγο αυτόν απαιτείται η έκδοση Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) πριν και μετά την ανακαίνιση, ώστε να αποδεικνύεται η βελτίωση.
Σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, το νέο «Ανακαινίζω» είναι σαφώς πιο γενναίο. Ο συνολικός προϋπολογισμός φτάνει στα 500 εκατ. ευρώ, με στόχο να ανακαινιστούν από 15.000 έως 20.000 κατοικίες, κυρίως παλαιά διαμερίσματα των δεκαετιών του ’80 και του ’90. Η επιχορήγηση υπολογίζεται ανά τετραγωνικό μέτρο, με ανώτατο όριο τα 300 ευρώ/τ.μ., ενώ η συνολική ενίσχυση μπορεί να φτάσει έως και στις 36.000 ευρώ ανά κατοικία.
Το βασικό ποσοστό επιδότησης διαμορφώνεται στο 80%, με δυνατότητα προσαυξήσεων. Συγκεκριμένα, προβλέπεται επιπλέον 5% για ακίνητα σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές και επιπλέον 5% για ειδικές κατηγορίες νοικοκυριών, όπως τρίτεκνοι, πολύτεκνοι και άτομα με αναπηρία. Οι προσαυξήσεις είναι σωρευτικές, γεγονός που ανεβάζει την τελική επιδότηση έως και το 90%. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης καλύπτει μόλις το 10% του κόστους.
Σημαντική αλλαγή είναι και το εύρος των δικαιούχων. Το πρόγραμμα αφορά τόσο κλειστά όσο και ανοιχτά ακίνητα σε όλη τη χώρα. Στην περίπτωση των κλειστών ακινήτων, ο ιδιοκτήτης υποχρεούται μετά την ανακαίνιση είτε να τα κατοικήσει είτε να τα εκμισθώσει με μακροχρόνια μίσθωση για τουλάχιστον πέντε χρόνια. Για τα ιδιοκατοικούμενα ακίνητα, υπάρχει αντίστοιχη υποχρέωση διατήρησης της χρήσης ως κύριας κατοικίας για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ρητή απαγόρευση για βραχυχρόνια μίσθωση τύπου Airbnb για πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της ανακαίνισης. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να κατευθύνει τα ανακαινισμένα ακίνητα προς τη μακροχρόνια αγορά, ενισχύοντας την προσφορά κατοικιών για ενοικίαση.
Εισοδηματικά κριτήρια
Τα εισοδηματικά κριτήρια είναι επίσης πιο διευρυμένα. Το όριο φτάνει έως τις 25.000 ευρώ για άγαμο και έως τις 35.000 ευρώ για έγγαμο χωρίς παιδιά, με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί. Υπάρχουν ειδικές προβλέψεις για μονογονεϊκά νοικοκυριά, ενώ τα όρια αφορούν το οικογενειακό εισόδημα. Με αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα απευθύνεται σε μεγαλύτερο αριθμό δικαιούχων καλύπτοντας όχι μόνο τα χαμηλά αλλά και σημαντικό μέρος των μεσαίων εισοδημάτων.
Ενα ακόμη στοιχείο που διαφοροποιεί το νέο «Ανακαινίζω» είναι ότι δεν υπάρχει περιορισμός στον αριθμό αιτήσεων ανά ιδιοκτήτη, ούτε ηλικιακό όριο για τον αιτούντα. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να αυξηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η προσφορά κατοικιών, χωρίς τεχνητούς περιορισμούς που θα μειώνουν τη συμμετοχή.
Η ανάγκη για μια τέτοια παρέμβαση είναι προφανής. Το κόστος στέγασης παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι διεθνείς εξελίξεις επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση. Οι ανατιμήσεις στα οικοδομικά υλικά συνεχίζονται, με το ατσάλι, τον σίδηρο, το αλουμίνιο και την ξυλεία να καταγράφουν αυξήσεις, ενώ το υψηλό ενεργειακό κόστος επηρεάζει τόσο την παραγωγή όσο και τη μεταφορά. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του κόστους κατασκευής και κατ’ επέκταση των τιμών πώλησης και ενοικίασης.
Η πίεση αποτυπώνεται και στα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα παραμένει στην κορυφή της Ευρώπης ως προς το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση. Παρά τη σχετική βελτίωση σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης, το πραγματικό κόστος στέγασης συνεχίζει να αυξάνεται με βάση την αγοραστική δύναμη.