Ζούμε σε έναν κόσμο όπου ο πόλεμος —που ποτέ πραγματικά δεν έλειψε από την ανθρωπότητα— χτυπάει τις πόρτες της «φωτισμένης» Ευρώπης, οι οικονομικές κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη, η μετανάστευση και οι κοινωνικές ανισότητες όλο και αυξάνουν. Σε μια εποχή όπου ακόμη και η γενοκτονία ενός λαού, στον 21ο αιώνα, δεν αρκεί για να ταράξει μια ανθρωπότητα που μοιάζει να υπνοβατεί ανάμεσα στον φόβο, την προπαγάνδα και τον ατομισμό, ο φασισμός βρίσκει ξανά πρόσφορο έδαφος για να εμφανιστεί, να ριζώσει και να απλωθεί.
Και ο άνθρωπος… πιο μόνος από ποτέ, κλεισμένος σε τσιμεντένια κουτιά γεμάτα ανέσεις, με τεχνητό φωτισμό, ελεγχόμενη θερμοκρασία και ιονισμένο αέρα, ζει όλο και πιο τεχνητές ζωές, δαπανώντας τες μπροστά σε οθόνες, επικοινωνώντας με βιντεοκλήσεις, φλερτάροντας με μηνύματα, επαναστατώντας και μαχόμενος πάνω σε πληκτρολόγια. Δουλεύει ασταμάτητα για να πετύχει, τι άραγε; Και όταν καίγεται (burnout), το βιώνει ως προσωπική αποτυχία. Αποσυνδεδεμένος από τη γη, εναποθέτει κάθε του ανάγκη, πραγματική ή επίπλαστη, στην τεχνοεπιστήμη. Μόνος, νευρωτικός, φοβικός, μαθαίνει να βλέπει τους άλλους ως ανταγωνιστές ή πελάτες και καταλήγει μια νεκρή ψυχή, ένας υπολογιστικός άνθρωπος χωρίς ζωή, που απλώς καταναλώνει για να πειστεί πως ακόμα υπάρχει.
Σε αυτό το τοπίο, εδώ και έξι χρόνια, άνθρωποι που μας ενώνει αυτός ο τόπος των Καλαβρύτων έχουμε ενώσει τις αγωνίες μας, αναζητώντας άλλα νοήματα μέσα στην έννοια του συλλογικού, του αντεξούσιου, της συνύπαρξης, της αλληλεγγύης και της φροντίδας.
Αυτές οι αγωνίες, μας οδήγησαν, στις 24-26 Ιουλίου, σε «Έναν Άλλον Δρόμο», την ΑΜΚΕ που δημιούργησε ο Σπύρος, και στο 1ο Θερινό Σχολείο Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας που διοργάνωσε στον τόπο μας, στη Μονή Πορετσού, στα Αγράμπελα Αχαΐας.
Η διοργάνωση είχε ως βασικούς στόχους:
- την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας γύρω από την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία,
- τη σύνδεση ανθρώπων και εγχειρημάτων από ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές που αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις,
- τη δημιουργία δικτύων συνεργασίας και αλληλοϋποστήριξης,
- τη μεταφορά γνώσης και καλών πρακτικών από υφιστάμενα συνεργατικά και κοινοτικά εγχειρήματα,
- την ενδυνάμωση νέων πρωτοβουλιών κοινωνικής οικονομίας,
- την ανάδειξη συλλογικών μοντέλων παραγωγής, διαβίωσης και πολιτισμού.
Σε μια πραγματικά άρτια διοργάνωση, σε αρμονία με το περιβάλλον και με σεβασμό στον χώρο που τη φιλοξένησε, ανταμώσαμε με ανθρώπους και εγχειρήματα από όλη την Ελλάδα, με προσπάθειες, αγωνίες και απογοητεύσεις παρόμοιες με τις δικές μας. Μέσα από αυτή την αλληλεπίδραση, τις συνδέσεις και την ανατροφοδότηση συνειδητοποιήσαμε πόσο πολύ έχουμε ανάγκη τέτοιες πρωτοβουλίες.
Το πρόγραμμα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον, μέσα από θεματικές όπως:
- συνεργατικά και (οικο)κοινοτικά εγχειρήματα,
- κοινωνικά υποστηριζόμενη γεωργία,
- ηθική παραγωγή και κατανάλωση,
- αποκέντρωση,
- τοπική ανθεκτικότητα και αυτάρκεια,
- εναλλακτικά μοντέλα εργασίας και διαβίωσης,
- ενεργειακές κοινότητες,
- εκπαίδευση,
- καλές πρακτικές από μικρούς τόπους στην Ελλάδα.
Οι ομάδες και τα εγχειρήματα παρουσίαζαν τις δράσεις και το σκεπτικό που τις εμπνέει και όλοι μαζί, στη συνέχεια, αρμονικά κάναμε ερωτήσεις, τοποθετήσεις, καθώς άναβε η συζήτηση.
Το πρώτο απόγευμα ήταν αφιερωμένο στη γνωριμία με το ίδιο το εγχείρημα «Ένας Άλλος Δρόμος», που μας φιλοξένησε, και με τη φιλοσοφία που διέπει τη δράση του. Παράλληλα, η ομάδα του Co-fund μας παρουσίασε την προσπάθεια οικονομικής ενίσχυσης εγχειρημάτων με όρους αλληλεγγύης.
Το πρωί της δεύτερης ημέρας, κάτω από τα σκιερά δέντρα έξω από τη φιλόξενη Μονή, συζητήσαμε διεξοδικά την έννοια της δημοκρατικής-ελευθεριακής εκπαίδευσης μέσα από την εμπειρία του Ataxia School στην περιοχή του Διστόμου. Στη συνέχεια, ο συγγραφέας και βιοκαλλιεργητής Γιάννης Μπίλλας άνοιξε τη συζήτηση γύρω από τα νοήματα της αποανάπτυξης και της τοπικοποίησης, ενώ η ομάδα «Τα Ψηλά Βουνά» μοιράστηκε μαζί μας την πολύτιμη εμπειρία της γύρω από την έννοια και την ανάγκη της αποκέντρωσης.
Ακολούθησε μια συζήτηση γύρω από την κοινωνικά υποστηριζόμενη γεωργία και διαφορετικούς τρόπους οργάνωσης της παραγωγής και των συναλλαγών. Μέσα από την εμπειρία του Θ. Αρβανίτη, που κατάγεται από τη Δάφνη Καλαβρύτων, και του εγχειρήματος Cob.gr στη Λάρισα, γνωρίσαμε καλύτερα την κοινωνικά υποστηριζόμενη γεωργία, ενώ η ομάδα του Mekareverse παρουσίασε την πρωτοβουλία για τη δημιουργία μιας Βάσης Αλληλεγγύης, με στόχο την αποκερδοποίηση των συναλλακτικών μας συνηθειών και την ενίσχυση μικρών παραγωγών και εγχειρημάτων.
Ο κύκλος της δεύτερης ημέρας έκλεισε με την Electra Energy, που μας βοήθησε να κατανοήσουμε καλύτερα τη λειτουργία και τη δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων και να λύσουμε πολλές από τις σχετικές απορίες μας.
Η τελευταία ημέρα ξεκίνησε με τις ομάδες Μπουλούκι και Cob.gr, οι οποίες ανέδειξαν τη σημασία της αειφόρου δόμησης και της διατήρησης του πολιτιστικού αποθέματος. Στη συνέχεια, η ομάδα του Storymentor μοιράστηκε τεχνικές επικοινωνίας για ανθρώπους και εγχειρήματα και άνοιξε τη συζήτηση γύρω από τους λόγους για τους οποίους πολλές προσπάθειες επικοινωνίας αποτυγχάνουν, αλλά και για το πώς τα εγχειρήματα μπορούν να παρουσιάζουν με μεγαλύτερη σαφήνεια το έργο τους. Η συνεργατική μικροζυθοποιία ΚΥΚΑΟ από την Πάτρα μάς μίλησε για τις δυσκολίες της παραγωγής και μοιράστηκε εμπειρίες γύρω από το τι σημαίνει στην πράξη να παράγεις συνεργατικά. Η Χριστίνα Καραλέκα Ντονά, από την ομάδα του ΣΙΤΩ, μας μίλησε για βασικές τεχνικές φύτευσης, σποράς, συγκομιδής και σποροσυλλογής παραδοσιακών ποικιλιών. Μας μοίρασε επίσης σπόρους, δείχνοντας έμπρακτα την αξία της διατήρησης και της διάδοσής τους.
Το Θερινό Σχολείο έκλεισε με την προβολή του ντοκιμαντέρ «Και το αφεντικό ποιο είναι;» της Obscura Lab. Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τη λειτουργία διαφορετικών συνεργατικών εγχειρημάτων στην Ελλάδα και δίνει παραστατικά μια εικόνα του τι σημαίνει να συμμετέχει κανείς σε ένα από αυτά.
Ως συλλογικότητα είχαμε την ευκαιρία να ενημερώσουμε τους συμμετέχοντες για την ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους πλατάνου, τα αποτελέσματα της οποίας είναι επίσης φανερά και στον ποταμό κάτω από το μοναστήρι.
Το τριήμερο περιλάμβανε επίσης προβολές, εργαστήρια, συλλογική κουζίνα και μουσική από τα κρουστά της Τάκης, αλλά και τη Μελίνα με τη Διώνη.
Ο περιποιημένος χώρος έξω από τη Μονή Πορετσού, όπου φιλοξενήθηκαν οι συζητήσεις μας, ο λαχανόκηπος, ο νερόμυλος και οι ξερολιθιές, που συντηρούνται όλα με εθελοντική εργασία, καθώς και ο σεβασμός με τον οποίο η ΑΜΚΕ «Ένας Άλλος Δρόμος» προσεγγίζει τον χώρο του μοναστηριού, μας εντυπωσίασαν ιδιαίτερα. Για εμάς, αποτελούν παράδειγμα διαχείρισης ενός τόσο σημαντικού και ιστορικού χώρου με όρους φροντίδας και αλληλεγγύης και όχι με όρους αγοράς.
Μέρες μετά, συζητώντας στη συνέλευσή μας, διαπιστώσαμε πόσα συναισθήματα βιώσαμε μέσα σε αυτό το τριήμερο. Δεχθήκαμε πολλά νέα ερεθίσματα, αποκομίσαμε ιδέες και επανανοηματοδοτήσαμε το σκοπό μας. Κυρίως, συνειδητοποιήσαμε πως σε αυτόν τον αγώνα δεν είμαστε μόνοι. Υπάρχουν τόσοι άνθρωποι που, στους δικούς τους τόπους, αγωνίζονται ενάντια στη λαίλαπα της άγριας ανάπτυξης, του υπερτουρισμού και της καταπάτησης της φύσης από εταιρείες και επενδυτές. Άνθρωποι που προσπαθούν, πετυχαίνουν ή αποτυγχάνουν, αλλά συνεχίζουν να παλεύουν για έναν πιο αλληλέγγυο και εναρμονισμένο με τη φύση τρόπο ζωής.
Μας άγγιξε ιδιαίτερα η προσπάθεια ελευθεριακών σχολείων να επιβιώσουν ανάμεσα στις συμπληγάδες της υποβαθμισμένης δημόσιας εκπαίδευσης και της ιδιωτικής των ολίγων. Τα σχολεία αυτά αντιστέκονται στην ιδρυματικού τύπου εκπαίδευση, καλλιεργώντας ενεργούς και κριτικά σκεπτόμενους μαθητές, που αποφασίζουν οι ίδια για τη λειτουργία των σχολείων τους μέσα από συνελεύσεις και οριζόντιες αποφάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, το παιχνίδι, η έρευνα και η γνώση δεν είναι στείρα, αλλά συνομιλούν με την καθημερινή ζωή και τις αναζητήσεις των παιδιών για τον κόσμο στον οποίο μεγαλώνουν.
Με αυτό το έναυσμα, θεωρούμε υποχρέωσή μας να προβούμε σε πρωτοβουλίες στήριξης τέτοιων προσπαθειών, μιας και τελικά όλες οι συζητήσεις του τριημέρου κατέληξαν στο πόσο ανάγκη έχουμε μια τέτοιου είδους εκπαίδευση.
Μετά από αυτό το τριήμερο νιώθουμε πλουσιότεροι και πιο δυνατοί να συνεχίσουμε τον αγώνα μας. Συνδεθήκαμε με ανθρώπους και εγχειρήματα και αναζητούμε πλέον τρόπους ουσιαστικής δικτύωσης και αλληλοϋποστήριξης. Μέσα στη συνθήκη που περιγράψαμε στην αρχή αυτού του κειμένου, έχουμε αποφασίσει να μην κλειστούμε στα ατομικά μας ταμπούρια. Η εμπειρία αυτών των χρόνων, μάς έχει μάθει πως μόνο συλλογικά μπορούμε να στηριχθούμε, να αντισταθούμε, να ονειρευτούμε και να δημιουργήσουμε μικρές προεικονίσεις του κόσμου μέσα στον οποίο θέλουμε να ζήσουμε.
«Επανάσταση σήμερα είναι η διατήρηση της τρυφερότητας»
Χρόνης Μίσσιος
