Ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα επανεξελέγη πρόεδρος της Βραζιλίας, επικρατώντας του Φλάβιο Μπολσονάρου στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών της Κυριακής (25/10), σε μια αναμέτρηση που εξελίχθηκε σε ιστορική πολιτική ανατροπή. Σύμφωνα με την εκλογική αρχή της χώρας, ο 80χρονος πρόεδρος εξασφάλισε την τέταρτη, μη συνεχόμενη θητεία του, καθώς, με τα σχεδόν οριστικά αποτελέσματα του Ανώτατου Εκλογοδικείου της Βραζιλίας, συγκέντρωσε το 51,76% των έγκυρων ψήφων, έναντι 48,24% του αντιπάλου του, διαφορά περίπου 4,4 εκατομμυρίων ψήφων. Είναι η πρώτη φορά από την επιστροφή της δημοκρατίας στη Βραζιλία που υποψήφιος καταφέρνει να ανατρέψει ήττα στον πρώτο γύρο και να κερδίσει την προεδρία.
Η επανεκλογή του Λούλα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο υποψήφιος του Εργατικού Κόμματος (PT) είχε ηττηθεί στον πρώτο γύρο της 4ης Οκτωβρίου από τον 45χρονο γερουσιαστή και γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου, ο οποίος είχε συγκεντρώσει περίπου 2,2 εκατομμύρια περισσότερες ψήφους. Ωστόσο, στον δεύτερο γύρο ο Λούλα ανέτρεψε τα δεδομένα, κινητοποιώντας ψηφοφόρους που είχαν απουσιάσει από τις κάλπες και ενισχύοντας τη συσπείρωση γύρω από την υποψηφιότητά του.
Η καταμέτρηση εξελίχθηκε αρχικά σε θρίλερ, με τον Φλάβιο Μπολσονάρου να προηγείται οριακά στα πρώτα αποτελέσματα. Ο Λούλα πέρασε μπροστά όταν η ενσωμάτωση έφτασε περίπου στο 48%, ενώ στη συνέχεια διεύρυνε σταθερά το προβάδισμά του, αξιοποιώντας την ισχυρή εκλογική παρουσία του Εργατικού Κόμματος στις βόρειες και βορειοανατολικές περιοχές της χώρας. Η νίκη του διατηρεί την κεντροαριστερά στην εξουσία της μεγαλύτερης οικονομίας της Λατινικής Αμερικής, σε μια περίοδο ενίσχυσης των δεξιών πολιτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή.
Στις προηγούμενες εκλογές, κατά το πρώτο μισό της καταμέτρησης είχαν προηγηθεί οι υποψήφιοι της οικογένειας Μπολσονάρου, καθώς καταγράφονταν νωρίτερα οι ψήφοι περιοχών με ισχυρή παρουσία της Δεξιάς. Στη συνέχεια, ο Λούλα περιόριζε τη διαφορά χάρη στην ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων από τις βορειοανατολικές πολιτείες, που αποτελούν παραδοσιακά εκλογικά προπύργιά του.Αυτή τη φορά, πάντως, η αναστάτωση που προκάλεσε η παράταση της ψηφοφορίας και η προσωρινή αναστολή της καταμέτρησης ενδέχεται να έχουν επηρεάσει τη συνήθη σειρά με την οποία δημοσιοποιούνται τα αποτελέσματα.
«Δεν περίμενα ποτέ ότι θα βρεθώ απέναντι σε έναν γνήσιο εκπρόσωπο των πολιτοφυλακών»
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο επανεκλεγείς πρόεδρος όταν αναφέρθηκε στον Φλάβιο Μπολσονάρου, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου.
«Έχω αντιπαρατεθεί με πολλούς ανθρώπους, έχω συμμετάσχει σε πολλές εκλογές. Έχω συζητήσει τα σημαντικότερα ζητήματα του κόσμου. Αλλά ποτέ δεν πίστευα ότι θα βρισκόμουν απέναντι σε έναν γνήσιο εκπρόσωπο των πολιτοφυλακών σε αυτή τη χώρα», δήλωσε.
Συνεχίζοντας την επίθεσή του, πρόσθεσε: «Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι ένας άνθρωπος θα μπορούσε να λέει τόσα ψέματα, με τόσο θράσος, σαν να μην υπάρχει μέσα του ούτε ένα κύτταρο ανθρωπισμού».Ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος (PT) απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στη συμμετοχή της νεολαίας, υπογραμμίζοντας ότι «οι νέοι της Βραζιλίας βγήκαν στους δρόμους για να υπερασπιστούν τη δημοκρατία».Παρά τους υψηλούς τόνους απέναντι στον πολιτικό του αντίπαλο, ο Λούλα υποσχέθηκε ότι στη νέα του θητεία θα κυβερνήσει «για όλους», δίνοντας ιδιαίτερη προτεραιότητα στις πολιτικές κοινωνικής φροντίδας.
Ο Μπολσονάρου ζητά ακύρωση των εκλογών: «Αδύνατο να αναγνωρίσουμε το αποτέλεσμα»
«Είναι αδύνατο να αναγνωρίσουμε τα αποτελέσματα των εκλογών», δήλωσε ο υποψήφιος του Φιλελεύθερου Κόμματος (PL), μιλώντας στην Μπραζίλια μετά την ανακοίνωση της επανεκλογής του Λούλα.Ο Μπολσονάρου υποστήριξε ότι «πολλά πράγματα μένουν να ξεκαθαριστούν» σχετικά με όσα συνέβησαν την ημέρα της ψηφοφορίας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην απόφαση που επέτρεψε να παραμείνουν ανοιχτά ορισμένα εκλογικά τμήματα για δύο επιπλέον ώρες.Ο ηττημένος υποψήφιος χαρακτήρισε την απόφαση του Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου πρωτοφανή και απαράδεκτη.«Αυτό που συνέβη σήμερα δεν ήταν φυσιολογικό. Ήταν απαράδεκτο», δήλωσε, κατηγορώντας τον δικαστή Κριστιάνο Ζανίν ότι παρενέβη στην εκλογική διαδικασία λίγο πριν από το προγραμματισμένο κλείσιμο των εκλογικών τμημάτων.«Άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού στη μέση του αγώνα», ανέφερε χαρακτηριστικά.Ο Φλάβιο Μπολσονάρου υπενθύμισε επίσης ότι ο Ζανίν είχε διατελέσει προσωπικός δικηγόρος του Λούλα, προτού διοριστεί στο Ανώτατο Δικαστήριο. Ο δικαστής είχε αναλάβει την υπόθεση μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας τυχαίας κατανομής.Ο συντηρητικός πολιτικός έκανε λόγο για «κατάφωρη παραβίαση» της εκλογικής διαδικασίας, υποστηρίζοντας ότι ανάλογη εξέλιξη δεν είχε σημειωθεί ποτέ στην ιστορία της Βραζιλίας.
«Αυτό δεν είχε συμβεί ποτέ στην ιστορία της Βραζιλίας. Πρόκειται για παραβίαση της αυτονομίας», τόνισε.
Συγχαρητήρια από τη Σέινμπαουμ: «Ζήτω η δημοκρατία, νίκησε ο βραζιλιάνικος λαός»
Η επανεκλογή του Λούλα προκάλεσε αντιδράσεις σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, με ηγέτες της περιοχής να σπεύδουν να τον συγχαρούν.
«Ζήτω η δημοκρατία, νίκησε ο βραζιλιάνικος λαός. Συγχαρητήρια, πρόεδρε Λούλα», έγραψε η Μεξικανή πρόεδρος, η οποία προέρχεται από την Αριστερά.
Ακόμη πιο έντονα πολιτικό χαρακτήρα είχε η αντίδραση του πρώην προέδρου της Κολομβίας, Γουστάβο Πέτρο, ο οποίος χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «νίκη για την ανθρωπότητα και στρατηγική ήττα για τις δυνάμεις του σκότους».
Ο Πέτρο, που αποχώρησε από την εξουσία τον Αύγουστο, υποστήριξε μέσω X ότι «ο φασισμός αναχαιτίστηκε στη Λατινική Αμερική, στη Βραζιλία».
Παράλληλα, αναφέρθηκε στον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και στην ασφάλεια της εκλογικής διαδικασίας.
«Ο ελεύθερος βραζιλιάνικος λαός κατάφερε να σταματήσει την επέλαση των ψεύτικων bots και το εκλογικό σύστημα, με δημόσιο λογισμικό και σωστή εποπτεία από τους πολίτες, απέτρεψε τη νοθεία», υποστήριξε.Κατά τον ίδιο, με την επανεκλογή του Λούλα προστατεύεται η κοινωνική δικαιοσύνη στη Βραζιλία και αποτρέπονται προσπάθειες ξένων δυνάμεων να αποκτήσουν τον έλεγχο των φυσικών πόρων της χώρας.
Μήνυμα συνεργασίας από τον πρόεδρο του Παναμά
Συγχαρητήρια στον Λούλα απέστειλε και ο πρόεδρος του Παναμά, Χοσέ Ραούλ Μουλίνο, ο οποίος στάθηκε στη σημασία της εκλογικής διαδικασίας και στη συνέχιση της συνεργασίας των δύο χωρών.«Συγχαίρω τον λαό της Βραζιλίας για αυτή τη δημοκρατική ημέρα και ιδιαίτερα τον πρόεδρο Λούλα για τη νίκη του! Θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε μαζί για τις χώρες μας», ανέφερε σε ανάρτησή του στο X.
Παράταση δύο ωρών και σύγχυση στα εκλογικά τμήματα
Η ψηφοφορία της Κυριακής (25/10) επρόκειτο κανονικά να ολοκληρωθεί στις 17:00 τοπική ώρα (22:00 ώρα Ελλάδας). Ωστόσο, λίγο πριν κλείσουν οι κάλπες, και τα δύο αντίπαλα επιτελεία ζήτησαν παράταση, επικαλούμενα διαφορετικά προβλήματα που αντιμετώπισαν ψηφοφόροι σε αρκετές περιοχές.Η εκστρατεία του Λούλα κατήγγειλε ότι είχαν σημειωθεί παρεμβάσεις στα δρομολόγια των δημόσιων συγκοινωνιών, οι οποίες δυσκόλεψαν την πρόσβαση πολιτών στα εκλογικά τμήματα.
Αρχικά, το επιτελείο του ζήτησε παράταση σε τουλάχιστον εννέα πολιτείες, υποστηρίζοντας ότι η μείωση των λεωφορείων εμπόδισε πολίτες να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα.
Από την πλευρά του, ο Φλάβιο Μπολσονάρου ζήτησε να παραμείνουν ανοιχτές οι κάλπες σε περιοχές τουλάχιστον τριών πολιτειών, όπου οι έντονες βροχοπτώσεις είχαν προκαλέσει προβλήματα στις μετακινήσεις.Ο δικαστής του Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Κριστιάνο Ζανίν έκανε δεκτό το αίτημα παράτασης, με αποτέλεσμα η ψηφοφορία να μπορεί να συνεχιστεί έως τις 19:00 τοπική ώρα (00:00 ώρα Ελλάδας).
Η απόφαση, ωστόσο, εκδόθηκε την ώρα που πολλά εκλογικά τμήματα είχαν ήδη κλείσει και οι ηλεκτρονικές κάλπες είχαν απενεργοποιηθεί.
Ακολούθησε νέα διευκρίνιση από τον Ζανίν και το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο (TSE), σύμφωνα με την οποία η παράταση αφορούσε αποκλειστικά τα εκλογικά τμήματα που δεν είχαν ολοκληρώσει τη διαδικασία στις 17:00.Όσα είχαν ήδη κλείσει δεν επρόκειτο να επαναλειτουργήσουν.Η απόφαση οδήγησε και σε δίωρη αναστολή της καταμέτρησης των ψήφων από την εκλογική αρχή, καθυστερώντας την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων.
Έρευνα για παρεμπόδιση ψηφοφόρων – Αντιδράσεις από την πλευρά Μπολσονάρου
Οι καταγγελίες για τις δημόσιες συγκοινωνίες προκάλεσαν την παρέμβαση των ομοσπονδιακών αρχών.
Η Ομοσπονδιακή Αστυνομία της Βραζιλίας ξεκίνησε έρευνα για να διαπιστώσει εάν υπήρξε σκόπιμη παρεμπόδιση της μετακίνησης ψηφοφόρων σε πέντε πολιτείες.
Μάλιστα, δικαστήριο στην πολιτεία Μπαΐα διέταξε τη σύλληψη υψηλόβαθμου αξιωματούχου των συγκοινωνιών στην πόλη Σαλβαδόρ, έπειτα από καταγγελίες ότι είχε δώσει εντολή για περιορισμό του αριθμού των λεωφορείων.
Ο Λούλα, πριν από τη δικαστική παρέμβαση, είχε δηλώσει ότι «κάτι αποτρόπαιο συμβαίνει» κατά τη διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας.
Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου προκάλεσε, πάντως, έντονες αντιδράσεις από συμμάχους του Φλάβιο Μπολσονάρου, οι οποίοι αμφισβήτησαν τη νομιμότητα της παρέμβασης.
Ο Εντουάρντο Μπολσονάρου, αδελφός του υποψηφίου, εξέφρασε δημόσια την απορία του για το γεγονός ότι το Ανώτατο Δικαστήριο παρενέβη σε μια διαδικασία που βρίσκεται υπό την εποπτεία της εκλογικής δικαιοσύνης.
«Παράξενο, έτσι δεν είναι; Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ποια θα μπορούσε να είναι η νομική βάση αυτής της απόφασης. Δεν εμπνέει εμπιστοσύνη», ανέφερε.
Ιδιαίτερη πολιτική συζήτηση προκάλεσε και το γεγονός ότι ο Κριστιάνο Ζανίν υπήρξε προσωπικός δικηγόρος του Λούλα, προτού διοριστεί από τον ίδιο στο Ανώτατο Δικαστήριο το 2023. Η υπόθεση, πάντως, ανατέθηκε στον δικαστή μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας τυχαίας κατανομής.
Παρά την ολοκλήρωση της εκλογικής αναμέτρησης και την ανακοίνωση της νίκης του Λούλα, οι καταγγελίες για τις συγκοινωνίες και η ασυνήθιστη παράταση της ψηφοφορίας εξακολουθούν να προκαλούν αντιπαράθεση. Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να αποτελέσουν αντικείμενο δικαστικών προσφυγών, παρότι η εκλογική αρχή έχει ήδη ανακηρύξει νικητή τον εν ενεργεία πρόεδρο.
Η μεγάλη ανατροπή του πρώτου γύρου
Η σημερινή αναμέτρηση αποτελεί τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, μετά το αποτέλεσμα της 4ης Οκτωβρίου, όταν ο Φλάβιο Μπολσονάρου αιφνιδίασε τους πολιτικούς αναλυτές, επικρατώντας του Λούλα χωρίς, ωστόσο, να εξασφαλίσει την απαιτούμενη απόλυτη πλειοψηφία.
Ο υποψήφιος του Φιλελεύθερου Κόμματος (PL) συγκέντρωσε 47,03% των έγκυρων ψήφων, έναντι 45,16% του Λούλα, εξασφαλίζοντας προβάδισμα περίπου 2,2 εκατομμυρίων ψήφων.
Το αποτέλεσμα αποτέλεσε σημαντική ανατροπή σε σχέση με τις περισσότερες δημοσκοπήσεις, που εμφάνιζαν τον εν ενεργεία πρόεδρο ως φαβορί.Ο Λούλα κατάφερε τελικά να ανατρέψει το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου, εξασφαλίζοντας την τέταρτη, μη συνεχόμενη προεδρική θητεία του. Πρόκειται για ιστορική εξέλιξη, καθώς είναι η πρώτη φορά από την επιστροφή της δημοκρατίας στη Βραζιλία, το 1988, που υποψήφιος χάνει στον πρώτο γύρο αλλά επικρατεί στην τελική αναμέτρηση.
Η νίκη του 80χρονου προέδρου αποτελεί παράλληλα σημαντικό πλήγμα για τον Φλάβιο Μπολσονάρου, πρωτότοκο γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου, ο οποίος επιχείρησε να αξιοποιήσει την πολιτική κληρονομιά του πατέρα του και το προβάδισμα που είχε αποκτήσει στον πρώτο γύρο, χωρίς τελικά να καταφέρει να επιστρέψει η οικογένειά του στην εξουσία.
Το βλέμμα του Τραμπ στη Βραζιλία
Η επανεκλογή του Λούλα έχει ιδιαίτερη διεθνή σημασία, καθώς διατηρεί την κεντροαριστερά στην εξουσία της μεγαλύτερης οικονομίας της Λατινικής Αμερικής, σε μια περίοδο κατά την οποία δεξιές πολιτικές δυνάμεις έχουν ενισχυθεί σε αρκετές χώρες της περιοχής.
Παράλληλα, το αποτέλεσμα αποτελεί πολιτικό πλήγμα για τις επιδιώξεις του Ντόναλντ Τραμπ στη Λατινική Αμερική, καθώς ο Φλάβιο Μπολσονάρου υποστήριζε την ενίσχυση των σχέσεων με την Ουάσινγκτον και διατηρεί στενούς ιδεολογικούς δεσμούς με τον Αμερικανό πρόεδρο.
Αντίθετα, η παραμονή του Λούλα στην προεδρία σημαίνει συνέχιση της πολιτικής μιας κυβέρνησης που έχει έρθει σε αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ζητήματα εμπορίου και ασφάλειας.
Με τη νίκη του, ο Λούλα γράφει ιστορία ως ο πρώτος πρόεδρος της Βραζιλίας που εξασφαλίζει τέσσερις προεδρικές θητείες, ολοκληρώνοντας μια ακόμη εντυπωσιακή πολιτική επιστροφή. Ο πρώην συνδικαλιστής, που είχε περάσει 580 ημέρες στη φυλακή προτού αποφυλακιστεί τον Νοέμβριο του 2019, κατάφερε επτά χρόνια αργότερα να επικρατήσει σε μια από τις πιο αμφίρροπες εκλογικές αναμετρήσεις της σύγχρονης ιστορίας της χώρας. Πλέον καλείται να κυβερνήσει για ακόμη μία τετραετία μια βαθιά διχασμένη Βραζιλία, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις της οικονομίας, της δημόσιας ασφάλειας και των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.