Να βάλει τάξη στην… ψηφιακή μετάβαση των αγροτικών προϊόντων «από το χωράφι στο ράφι» επιχειρεί η ΑΑΔΕ, με νέες διευκρινίσεις για τα ψηφιακά δελτία αποστολής που πρέπει να τηρούν οι αγρότες. Ωστόσο δεν ανήκουν όλοι οι αγρότες στην ίδια κατηγορία. Άλλοι θα εκδίδουν από μόνοι τους το παραστατικό, άλλοι θα είναι εξαιρούμενοι, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις την ψηφιακή υποχρέωση θα μπορεί να την αναλάβει ο έμπορος, ο συνεταιρισμός ή το ελαιοτριβείο αντί για τον παραγωγό.
Με βάση και τις νέες διευκρινίσεις που εξέδωσε, η ΑΑΔΕ ξεκαθαρίζει ποιοι αγρότες πρέπει να «κόβουν» ψηφιακά δελτία διακίνησης, ποιοι εξαιρούνται και τι αλλάζει στις λαϊκές αγορές, στα ελαιοτριβεία και στις κοντινές μεταφορές μεταξύ χωραφιού και αποθήκης. Όλα αυτά όμως, προσωρινά για τους επόμενους δύο μήνες της μετάβασης. Από 12 Οκτωβρίου που η υποχρέωση θα ισχύει καθολικά, θα φανεί ποιοι και κατά πόσον θα μπορέσουν να προσαρμοστούν στις αλλαγές.
Με βάση τη νέα απόφαση (εγκύκλιο Ε.2038/2026) του διοικητή της ΑΑΔΕ Γιώργου Πιτσιλή:
· όσοι ανήκουν στο ειδικό καθεστώς ΦΠΑ (μικροί παραγωγοί που έχουν κάποιες “ρίζες» στο χωριό ή μια μικρή παραγωγή όπως πχ ροδάκινα κλπ.) δεν θα εκδίδουν οι ίδιοι ψηφιακό δελτίο αποστολής. Τη δουλειά αυτή την κάνει ο παραλήπτης, π.χ. έμπορος, ελαιοτριβεία ή συνεταιρισμός, με δελτίο ποσοτικής παραλαβής.
· οι επαγγελματίες αγρότες του κανονικού καθεστώτος ΦΠΑ, αλλά και οι ετεροεπαγγελματίες οι οποίοι έχουν και παράλληλη αγροτική δραστηριότητα, μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αφήνουν την έκδοση στον αντισυμβαλλόμενο, με ένδειξη «Αντίστροφη Διακίνηση» -υπό την προϋπόθεση πιθανώς όμως και της σύμφωνης γνώμης του αγοραστή.
· για μεταφορά προϊόντων μεταξύ χωραφιού και αποθήκης του ίδιου παραγωγού, δεν χρειάζεται ψηφιακό δελτίο αν η απόσταση είναι έως 10 χιλιόμετρα. Ερωτηματικό πάντως παραμένει, όταν στο χωράφι δεν υπάρχει πλάστιγγα, τι θα ισχύει για τη μεταφορά στο σημείο ζύγισης (το οποίο μπορεί να είναι πχ 500 μέτρα μακριά από το χωράφι) εάν δεν εκδώσει Δελτίο Αποστολής. Θεωρητικά, στο πλαίσιο ενός ενδεχόμενου -αυστηρού- ελέγχου, το πρόστιμο θα μπορεί να είναι 5.000 ευρώ.
· για τις λαϊκές ή υπαίθριες αγορές, το συγκεντρωτικό δελτίο αποστολής μπορεί να είναι χειρόγραφο έως 11/10/2026 (ημερομηνία έναρξης της 2ης φάσης), ενώ από 12/10/2026 γίνεται υποχρεωτικά ψηφιακό για όλους τους επαγγελματίες, αγρότες.
· ό,τι δεν πουληθεί , γυρίζει πίσω με το ίδιο δελτίο. Στην επιστροφή στην εγκατάσταση , εκδίδεται δελτίο ποσοτικής παραλαβής. Στόχος είναι να διευκολυνθούν στην εφαρμογή του μέτρου οι παραγωγοί και πωλητές.
Με άλλα λόγια, η ΑΑΔΕ αναγνωρίζει τη δυσκολία μετάβασης και προσπαθεί να διευκολύνει, διευκρινίζοντας πως το σύστημα δεν είναι ίδιο για όλους: αλλιώς θα δουλεύει ο μικρός παραγωγός του ειδικού καθεστώτος, αλλιώς ο επαγγελματίας αγρότης, αλλιώς το ελαιοτριβείο και αλλιώς η λαϊκή αγορά. Και για να μην προκληθεί χάος, έχουν τεθεί εξαιρέσεις, μεταβατικές ημερομηνίες και ειδικοί κανόνες για επιστροφές, αδιάθετα προϊόντα και κοντινές μεταφορές.
Συγκεκριμένα, με βάση το νέο πλαίσιο:
1. στόχος είναι ο μικρός παραγωγός να μη χρειάζεται να “τρέχει” ο ίδιος να χειριστεί το ψηφιακό παραστατικό. Μένει να φανεί πώς θα εφαρμοστεί αυτό στην πράξη: αν θα δεσμεύεται να το αναλαμβάνει πχ ο έμπορος ή, αν ο έμπορος αρνηθεί, η υποχρέωση έκδοσης θα επιστρέφει στον αγρότη.
2. Για τους αγρότες του κανονικού καθεστώτος ΦΠΑ, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Ωστόσο και εκεί υπάρχει ευελιξία. Η ΑΑΔΕ επιτρέπει, σε ορισμένες περιπτώσεις, το παραστατικό να εκδίδεται όχι από τον ίδιο τον αγρότη αλλά από τον αντισυμβαλλόμενο, δηλαδή από τον έμπορο, τον συνεταιρισμό ή το ελαιοτριβείο. Σε αυτή την περίπτωση μπαίνει η ένδειξη «Αντίστροφη Διακίνηση». Και αυτή η ρύθμιση είναι κρίσιμη στην εφαρμογή της, γιατί στόχο έχει να διευκολύνει πρακτικά την καθημερινή δουλειά, όταν η μεταφορά γίνεται με το όχημα του ίδιου του παραγωγού.
3. Η εγκύκλιος προβλέπει επίσης ότι δεν χρειάζεται ψηφιακό δελτίο όταν τα προϊόντα μεταφέρονται ανάμεσα σε χωράφια και αποθηκευτικούς χώρους του ίδιου παραγωγού, εφόσον η απόσταση δεν ξεπερνά τα 10 χιλιόμετρα. Το μέτρο αυτό λύνει τα χέρια σε πολλούς αγρότες που κάνουν μικρές, καθημερινές μεταφορές.
4. Για τις λαϊκές αγορές και τις υπαίθριες αγορές προβλέπονται επίσης ειδικοί κανόνες. Μέχρι και τις 11 Οκτωβρίου 2026 επιτρέπεται ακόμη η χειρόγραφη έκδοση του Συγκεντρωτικού Δελτίου Αποστολής, ενώ από τις 12 Οκτωβρίου 2026 η έκδοση θα γίνεται υποχρεωτικά ψηφιακά.
Ωστόσο αν κάποια προϊόντα μείνουν απούλητα -όπως συχνά συμβαίνει- δεν χρειάζεται να γίνει «απογραφή» κάθε φορά που σχολάει η αγορά. Τα προϊόντα θα επιστρέφουν με το ίδιο δελτίο στην έδρα του παραγωγού και εκεί εκδίδεται δελτίο ποσοτικής παραλαβής. Αν ο παραγωγός πάει σε περισσότερες από μία λαϊκές αγορές χωρίς να επιστρέψει ενδιάμεσα στην έδρα του, το αρχικό παραστατικό καλύπτει όλη τη διαδρομή. Μένει να φανεί πάντως, κατά πόσον μπορεί η διαδικασία να τηρηθεί με ακρίβεια, στην (συχνή) περίπτωση όπου ο παραγωγός έχει πετάξει τα υπόλοιπα της παραγωγής στους «καφέ κάδους» τροφίμων και επιστρέφει χωρίς φορτίο στην έδρα του.
Επιπλέον, η ΑΑΔΕ προβλέπει ότι αν υπάρξει διακοπή σύνδεσης ή ρεύματος, η συναλλαγή δεν διακόπτεται. Το παραστατικό μπορεί να εκδοθεί χειρόγραφα (αν η συναλλαγή γίνεται εκτός της εγκατάστασης) ή με σχετική ένδειξη και να διαβιβαστεί αργότερα, όταν επανέλθει η σύνδεση.