Κάθε χρόνο στις 8 Νοεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά με ιδιαίτερη λαμπρότητα και κατάνυξη τη Σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, καθώς και όλων των Ουράνιων Αγγελικών Ταγμάτων. Πρόκειται για μια Πανορθόδοξη γιορτή, αφιερωμένη στους ουράνιους προστάτες που φωτίζουν τα βήματα μας και στέκονται αρωγοί στις δύσκολες στιγμές μας.
Τι σημαίνει Σύναξη και ποια είναι η θεολογική ρίζα;
Στην Εκκλησιαστική γλώσσα, ο όρος Σύναξη δηλώνει τη συγκέντρωση των πιστών με σκοπό να αποδοθεί τιμή σε Άγια πρόσωπα που διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο στη Θεία Οικονομία.
Σύμφωνα με τη Χριστιανική γραμματεία, τα Αγγελικά τάγματα χωρίζονται σε εννέα ομάδες: Σεραφείμ, Χερουβείμ, Θρόνοι, Κυριότητες, Δυνάμεις, Εξουσίες, Αρχές, Αρχάγγελοι και Άγγελοι. Επικεφαλής αυτών των αοράτων δυνάμεων είναι οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ.
Το γεγονός που γιορτάζουμε σήμερα έχει να κάνει με την ανταρσία του Εωσφόρου. Όταν εκείνος, παρασυρμένος από την υπερηφάνεια του, επαναστάτησε κατά του Θεού και εξέπεσε από τον ουρανό παρασύροντας μαζί του ένα τμήμα των Αγγέλων, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ανέλαβε δράση. Συγκέντρωσε τις πιστές Αγγελικές δυνάμεις και αναφώνησε το περίφημο Στώμεν καλώς, Στώμεν μετά φόβου. Με τη φράση αυτή, κάλεσε τα Τάγματα να παραμείνουν σταθερά και υπάκουα στο φως του Δημιουργού, βάζοντας τέλος στην πτώση.
Οι δύο κορυφαίοι Ταξιάρχες και ο ρόλος τους
Αρχάγγελος Μιχαήλ ο Ταξιάρχης.
Το όνομά του στα Εβραϊκά σημαίνει “Ποιος είναι όμοιος με τον Θεό;” δηλαδή ότι κανείς δεν είναι σαν το Θεό. Εμφανίζεται στην Παλαιά Διαθήκη ως ο προστάτης του λαού του Ισραήλ και ο κατεξοχήν μαχητής ενάντια στο κακό. Στη Χριστιανική παράδοση θεωρείται επίσης ο Άγγελος που μεταφέρει τις ψυχές των ανθρώπων στον Θεό ο Ψυχοπομπός.
Αρχάγγελος Γαβριήλ.
Το όνομά του σημαίνει “Άνθρωπος του Θεού“ ή “Η δύναμή μου είναι ο Θεός“. Είναι ο κατεξοχήν Άγγελος των χαρμόσυνων ειδήσεων και των Θείων αποκαλύψεων. Είναι εκείνος που προφήτευσε τη γέννηση του Προδρόμου, Ευαγγελίστηκε τη Θεοτόκο για τη γέννηση του Ιησού Χριστού και κύλησε τον λίθο από το Κενό Μνημείο κατά την Ανάσταση.
Η καθιέρωση της εορτής και η ιστορία του Ναού στο Χωνάι
Η καθιέρωση του εορτασμού της 8ης Νοεμβρίου ανάγεται στις αρχές του 4ου αιώνα, αμέσως μετά τη Σύνοδο της Λαοδικείας, η οποία αποκήρυξε τη λατρεία των Αγγέλων ως ειδωλολατρική εκτροπή και όρισε τη σωστή, τιμητική προσκύνησή τους.
Ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα που συνδέονται με τους Αρχαγγέλους είναι το “Εν Χώναις Θαύμα” που τιμάται ξεχωριστά στις 6 Σεπτεμβρίου. Στη Φρυγία της Μικράς Ασίας υπήρχε ένας περίφημος Ναός των Αρχαγγέλων με θεραπευτικό Αγίασμα. Οι ειδωλολάτρες της περιοχής προσπάθησαν να καταστρέψουν τον ναό εκτρέποντας δύο ορμητικούς ποταμούς εναντίον του. Τότε, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ εμφανίστηκε, χτύπησε το έδαφος με το κοντάρι του, άνοιξε ένα μεγάλο χάσμα (Χώνη) που κατάπιε τα νερά, σώζοντας τον ναό και τον πιστό φύλακά του, Άρχιππο.
Λαογραφία: Ο “Ψυχοσώστης“ και τα έθιμα της Ελλάδας
Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, ο Ταξιάρχης Μιχαήλ κατέχει ξεχωριστή θέση και τιμάται με δέος. Σε πολλές αγροτικές περιοχές, η γιορτή των Ταξιαρχών σηματοδοτούσε το τέλος του φθινοπώρου και την αρχή του χειμώνα.
Τα παπούτσια έξω από την πόρτα
Επειδή ο Μιχαήλ θεωρείται ο άγγελος που παίρνει τις ψυχές, σε παλαιότερες εποχές οι άνθρωποι απέφευγαν να αφήνουν τα παπούτσια τους έξω από το σπίτι το βράδυ της γιορτής του, για να μην τα δει ο Αρχάγγελος και “θυμηθεί” να πάρει την ψυχή τους.
Η πίτα του Αρχαγγέλου (Αγγελόπιτα).
Σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου και στην Κρήτη, οι νοικοκυρές φτιάχνουν την παραμονή ή ανήμερα της γιορτής μια πίτα, παρόμοια με τη φανουρόπιτα. Η πίτα αυτή προσφέρεται στον Αρχάγγελο Μιχαήλ για να έχει ο άνθρωπός τους καλό και γλυκό θάνατο όταν έρθει η ώρα, ή για να προστατεύει την υγεία των ζωντανών μελών της οικογένειας.
Το σφάξιμο του κόκορα και τα κοινά τραπέζια.
Σε παλαιότερες κτηνοτροφικές κοινωνίες της Ελλάδας, την ημέρα των Ταξιαρχών συνήθιζαν να σφάζουν έναν μαύρο κόκορα για το καλό του σπιτιού και των κοπαδιών. Το κρέας μοιραζόταν σε όλο το χωριό, στήνοντας κοινά τραπέζια έξω από τις Εκκλησίες.
Ο Πανορμίτης της Σύμης: Το Μοναστήρι των Θαυμάτων και τα “Μπουκάλια των Ναυτικών”
Στο νοτιοδυτικό άκρο της ακριτικής Σύμης, η Ιερά Μονή του Ταξιάρχη Μιχαήλ του Πανορμίτη αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά προσκυνήματα της Ορθοδοξίας. Ο Πανορμίτης θεωρείται ο Αγγελιοφόρος κάθε ανθρώπινου αιτήματος προς τον Θεό. Η παράδοση και η εμπειρία των πιστών μαρτυρούν ότι, όταν μια προσευχή Του απευθύνεται με βαθιά πίστη και ειλικρινή μετάνοια, ο Αρχάγγελος σπεύδει να την εκπληρώσει. Για το λόγο αυτό η θαυματουργή εικόνα Του προσελκύει αδιάκοπα πλήθη προσκυνητών από κάθε γωνιά της Ελλάδας που συρρέουν για να Του καταθέσουν τον πόνο και την ελπίδα τους. Ωστόσο, η πράξη αυτή διέπεται από ένα ιερό δέσιμο. Όποιος ζητήσει τη βοήθειά Του κάνοντας τάμα, ο Ταξιάρχης περιμένει την εκπλήρωσή του, σε αντίθετη περίπτωση, με κάποιον τρόπο θα το υπενθυμίσει, δείχνοντας ότι οι υποσχέσεις πρέπει να τηρούνται με ευλάβεια.
Ο Πανορμίτης εκτός από Πολιούχος του νησιού, είναι και προστάτης των ναυτικών, των ψαράδων και των σφουγγαράδων του Αιγαίου. Το πιο χαρακτηριστικό έθιμο που συνδέεται με Αυτόν είναι τα “τάματα μέσα στα μπουκάλια” . Η παράδοση θέλει τους πιστούς που βρίσκονται σε ανάγκη, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, να τοποθετούν μέσα σε ένα γυάλινο μπουκάλι ένα σημείωμα με το όνομα τους, την προσευχή τους και λίγο θυμίαμα ή λάδι. Αφού σφραγίσουν καλά το μπουκάλι, το ρίχνουν στη θάλασσα. Αμέτρητες μαρτυρίες αναφέρουν ότι τα μπουκάλια αυτά ταξιδεύουν και βρίσκουν πάντα το δρόμο τους στον κόλπο του Πανορμίτη στη Σύμη, όπου οι μοναχοί τα περισσυλλέγουν και διαβάζουν τις παρακλήσεις. Στο μουσείο της Μονής φυλάσσονται μέχρι σήμερα πολλά τέτοια μπουκάλια.
Ο Ταξιάρχης του Μανταμάδου στη Λέσβου Προστάτης της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας και η Ιστορία της Θαυματουργής Εικόνας Του.
Από το 1954, με επίσημο διάταγμα της Ελληνικής πολιτείας, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ορίστηκε ως ο προστάτης της Πολεμικής μας Αεροπορίας. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία, καθώς η μορφή του φτερωτού Ταξιάρχη, αρχηγού των ουράνιων στρατιών, συμβολίζει την ταχύτητα, τη δύναμη, το θάρρος και την κυριαρχία στους αιθέρες. Σήμερα, η Πολεμική Αεροπορία γιορτάζει με δοξολογίες και επιδείξεις σε όλες τις πτέρυγες μάχης, τιμώντας τον προστάτη των Ελληνικών ουρανών.
Η Συγκλονιστική Ιστορία της Εικόνας.
Η εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στη Λέσβο είναι μία από τις ελάχιστες ανάγλυφες εικόνες παγκοσμίως. Σύμφωνα με την παράδοση, γύρω στον 9ο-10ο αιώνα, Σαρακηνοί πειρατές επιτέθηκαν στο μοναστήρι του Μανταμάδου και έσφαξαν όλους τους μοναχούς. Μόνο ένας νεαρός δόκιμος μοναχός, ο Γαβριήλ, σώθηκε καθώς σκαρφάλωσε στη στέγη της Εκκλησίας. Εκεί είδε το όραμα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ να κρατά ένα φλεγόμενο σπαθί, αναγκάζοντας τους πειρατές να υποχωρήσουν έντρομοι. Συγκλονισμένος ο Γαβριήλ, μάζεψε με σεβασμό το χώμα που είχε ποτιστεί με το αίμα των μαρτυρησάντων αδελφών του, το ανέμειξε με κερί και φιλοτέχνησε την ανάγλυφη μορφή του Ταξιάρχη, όπως ακριβώς τον είδε. Λόγω έλλειψης υλικού, το κεφάλι του Αρχαγγέλου σχηματίστηκε δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το σώμα.
Στο μοναστήρι υπάρχουν αμέτρητα τάματα από αεροπόρους, μικρογραφίες από χρυσά ή ασημένια μαχητικά αεροσκάφη, προσωπικά αντικείμενα όπως τμήματα στολών ή διακριτικά αλλά και ευχαριστήριες επιστολές για τη διάσωσή τους σε στιγμές κρίσης κατά τη διάρκεια πτήσεων. Μάλιστα στον προαύλιο χώρο της Μονής έχει τοποθετηθεί μόνιμα ένα παροπλισμένο F5 Freedom Fighter ως σύμβολο αυτής της βαθιάς σχέσης.
Έθιμα και Παραδόσεις.
Τα σιδερένια παπούτσια.
Ένα από τα πιο γνωστά έθιμα των πιστών στη Λέσβο είναι να αφήνουν στην εικόνα σιδερένια ή χάλκινα παπούτσια ως τάμα. Η λαϊκή παράδοση θέλει τον Αρχάγγελο να ζωντανεύει τη νύχτα και να γυρίζει το νησί για να προστατεύσει τους ανθρώπους, λιώνοντας τα παπούτσια του, τα οποία οι μοναχοί κατά καιρούς αντικαθιστούν.
Η αλλαγή της έκφρασης.
Οι πιστοί αναφέρουν ότι το ανάγλυφο πρόσωπο του Ταξιάρχη αλλάζει εκφράσεις ανάλογα με τον άνθρωπο που τον πλησιάζει και άλλοτε μοιάζει αυστηρό, άλλοτε λυπημένο, άλλοτε γλυκαίνει και χαμογελά.
Ποιοι Γιορτάζουν Σήμερα 8 Νοεμβρίου
Μιχάλης, Μιχαήλ, Μιχαέλα, Μιχαλίτσα
Άγγελος, Αγγελική, Αγγέλα, Αγγελίνα, Άντζελα
Γαβριήλ, Γαβριέλα, Γαβριλίτσα
Ραφαήλ, Ραφαηλία
Ταξιάρχης,Ταξιαρχούλα
Σεραφείμ, Σεραφειμία
Σταμάτης, Σταματία, Ματίνα, Μάτα
Στράτος, Στρατής, Ευστρατία
Μεταξία, Μεταξούλα
Στρατηγός, Στρατηγούλα
Πανορμίτης, Πανορμίτα (το όνομα αυτό δίνεται με ιδιαίτερη ευλάβεια και συχνότητα στα Δωδεκάνησα, προς τιμήν του Αρχαγγέλου της Σύμης)
Απολυτίκιο των Παμμεγίστων Ταξιαρχών
Τῶν οὐρανίων στρατιῶν Ἀρχάγγελοι, δυσχωροῦμεν ὑμᾶς ἡμεῖς οἱ ἀνάξιοι, ἵνα ταῖς ὑμῶν δεήσεσι τείχητε ἡμᾶς, σκέπῃ τῶν πτερύγων τῆς ἀϋλου δόξης ὑμῶν, προσπίπτοντας ἐκτενῶς καὶ βοῶντας· Ἐκ κινδύνων λυτρώσασθε ἡμᾶς, ὡς Ταξιάρχοι τῶν ἄνω Δυνάμεων.
Σε ελεύθερη απόδοση
Εσείς οι Αρχάγγελοι των ουράνιων στρατιών, σας παρακαλούμε εμείς οι ανάξιοι, να μας περιβάλλετε με τις προσευχές σας σαν με τείχος, κάτω από τη σκέπη των πτερύγων της άυλης δόξης σας, εμάς που σας προσπίπτουμε με θερμή ικεσία και φωνάζουμε, Λυτρώστε μας από τους κινδύνους, ως Ταξιάρχες των άνω Δυνάμεων.
Η συντακτική ομάδα του kalavritalive.gr εύχεται Χρόνια Πολλά σε όλους τους εορτάζοντες, στους ανθρώπους της Πολεμικής μας Αεροπορίας και σε κάθε Ελληνική οικογένεια.