Εκτός από την επίσημη ιστορία, τα φημισμένα μνημεία και την ομορφιά του Καλαβρυτινού τοπίου, η περιοχή έχει και ένα πλήθος από παλιές διηγήσεις, λαϊκές δοξασίες και αστικούς θρύλους που μεταφέρονται από στόμα σε στόμα. Πάμε να δούμε κάποιες από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τα Καλάβρυτα και τις γύρω περιοχές.
Σπήλαιο των Λιμνών στα Καστριά
Το Σπήλαιο των Λιμνών στα Καστριά εντυπωσιάζει κάθε επισκέπτη με τις μοναδικές δαιδαλώδεις κλιμακωτές του δεξαμενές, τους σταλακτίτες και τους σταλαγμίτες του. Ομως στη συνείδηση των παλαιότερων αποτελούσε έναν χώρο συνδεδεμένο με το υπερφυσικό. Εκτός από τις μυθολογικές αναφορές στον θεραπευτή Μελάμποδα και τις κόρες του βασιλιά Προίτου, οι οποίες, υποτιμώντας τη λατρεία της θεάς Ήρας, καταλήφθηκαν από μανία και κυνηγημενες βρήκαν καταφύγιο στο Σπήλαιο, η λαϊκή φαντασία ήθελε τα ανεξερεύνητα βάθη των υδάτων να αποτελούν κρυψώνα για νεράιδες και ξωτικά. Οι ντόπιοι απέφευγαν να πλησιάσουν την είσοδο του Σπηλαίου μετά το ηλιοβασίλεμα, καθώς πίστευαν ότι οι περίεργοι ήχοι που αντηχούσαν από το εσωτερικό του ήταν μελωδίες που μπορούσαν να υπνωτίσουν και να παρασύρουν όποιον τις άκουγε.
“Της Κόρης το πήδημα” στο Φαράγγι του Βουραϊκού
Σε ένα από τα πιο στενά και επιβλητικά περάσματα του φαραγγιού, εκεί που οι βραχώδεις όγκοι υψώνονται κάθετοι πάνω από τις γραμμές του Οδοντωτού κοντά στη θέση Δικαστήρια και σύμφωνα με την παράδοση, μια νεαρή κοπέλα της περιοχής, κυνηγημένη από τους Τούρκους, εγκλωβίστηκε στην άκρη του γκρεμού και επέλεξε να πηδήξει στο κενό προκειμένου να διαφυλάξει την ελευθερία της. Το σημείο έμεινε γνωστό ως “Της Κόρης το Πήδημα”, με τους πεζοπόρους και τους ντόπιους να αναφέρουν ότι τις νύχτες που ο άνεμος σφυρίζει με ορμή μέσα από τις σχισμές των βράχων, ο θόρυβος του μοιάζει με μακρινό, σπαρακτικό κλάμα.
Οι “Ανεράιδες” στη Νεραϊδόραχη του Χελμού
Η Νεραϊδόραχη, μία από τις πιο απόκρημνες κορυφές του Χελμού, έχει συνδέσει το όνομά της με τις τοπικές διηγήσεις που τη θέλουν εδώ και αιώνες ως καταφύγιο των “Ανεράιδων”. Οι παλαιότεροι κάτοικοι πίστευαν ότι τις καθαρές, ανέφελες νύχτες, τα αερικά αυτά, συγκεντρώνονταν στην απότομη ράχη για να τραγουδήσουν και να στήσουν τον χορό τους μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα. Γύρω από την τοποθεσία αυτή γεννήθηκαν διάφοροι θρύλοι, όπως εκείνος με τον νεαρό βοσκό που γοητεύτηκε από μια νεράιδα και κατάφερε να της κλέψει το μαντήλι, αναγκάζοντάς την να τον ακολουθήσει στο χωριό και να γίνει γυναίκα του, μέχρις ότου εκείνη το ξαναβρεί και πετάξει για πάντα πίσω στη Νεραϊδόραχη. Ο φόβος για το άγνωστο έκανε τους βοσκούς και τους οδοιπόρους να αποφεύγουν αυστηρά την κορυφή μετά τη δύση του ήλιου, καθώς υπήρχε η δοξασία ότι όποιος έβλεπε τις νεράιδες να χορεύουν κινδύνευε να μαγευτεί, να χάσει τη φωνή του ή ακόμα και να παρασυρθεί σε έναν μοιραίο χορό μέχρι θανάτου. Αυτές οι λαϊκές παραδόσεις αποτελούν τη φυσική συνέχεια της μυθολογίας, καθώς ο Χελμός θεωρούνταν ιερό βουνό και τα πλήθη των πηγών του φιλοξενούσαν τις Ναϊάδες τις νύμφες των γλυκών νερών. Η εγγύτητα της Νεραϊδόραχης με τα μυθικά Ύδατα της Στυγός, συνδέει άμεσα τις μεταγενέστερες νεράιδες των γκρεμών με τις αρχαίες νύμφες των νερών, σε μια αδιάσπαστη λαογραφική συνέχεια.
Η Πύλη του Κάτω Κόσμου στα Ύδατα της Στυγός
Κατά τη μυθολογία, η Στύγα ήταν μια χθόνια θεότητα, κόρη του Ωκεανού, που είχε το παλάτι της στα Τάρταρα. Η πύλη του παλατιού της κατά τους αρχαίους, ήταν πίσω από τους καταρράκτες που αργότερα πήραν το όνομά της. Στα ύδατα της Στυγός ορκίζονταν οι Ολυμπιώτες θεοί έναν όρκο ιερό, του οποίου η παραβίαση επέφερε βαρύτατη τιμωρία, ενώ εκεί κατέφυγε και η Θέτιδα για να βουτήξει τον Αχιλλέα και να τον καταστήσει άτρωτο, κρατώντας τον από τη φτέρνα. Παράλληλα, οι αρχαίοι πίστευαν ότι το νερό ήταν θανάσιμο για τους θνητούς και είχε την ιδιότητα να λιώνει μέταλλα, πηλό ή γυαλί, εκτός αν το μάζευε κανείς σε δοχείο από οπλή αλόγου, ενώ ένας ιστορικός θρύλος το συνδέει ακόμα και με τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αυτή η αρχαία αύρα πέρασε απευθείας στη μεταγενέστερη τοπική λαογραφία, όπου ήθελε το νερό της Στυγός να φέρνει βαριά κακοτυχία και συμφορά σε όποιον τολμούσε να το χρησιμοποιήσει, καθώς πίστευαν ότι κουβαλούσε αρχαίες Θεϊκές κατάρες.
Η “Ψυχή” του Πλατάνου της Αγίας Λαύρας
Στο προαύλιο της ιστορικής Μονής της Αγίας Λαύρας δεσπόζει ο περίφημος υπεραιωνόβιος πλάτανος, άρρηκτα συνδεδεμένος με τα γεγονότα και τον όρκο των αγωνιστών του 1821. Για τους παλιότερους, το δέντρο αυτό αποτελούσε έναν ζωντανό οργανισμό με τη δική του ψυχή και θεωρούνταν ότι προφυλάσσεται από ανώτερες δυνάμεις. Οποιος επιχειρούσε να του προκαλέσει φθορά ή να κόψει κλαδιά με ασέβεια, ερχόταν αντιμέτωπος με ξαφνικές αναποδιές, ατυχήματα ή κακοτυχία στην οικογένειά του.
Οι Αντίλαλοι της Χαμένης Συλίβαινας στη Λίμνη Τσιβλού
Η Λίμνη Τσιβλού, παρά το ειδυλλιακό της τοπίο, δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα μιας μεγάλης φυσικής καταστροφής το 1913, όταν μια τεράστια κατολίσθηση έφραξε την κοίτη του ποταμού Κράθη και βύθισε ολοκληρωτικά το χωριό Συλίβαινα. Αυτό το τραγικό γεγονός γέννησε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς τοπικούς θρύλους. Οι ντόπιοι αναφέρουν ότι όταν η στάθμη των υδάτων υποχωρεί, διακρίνονται οι κορυφές των θαμμένων κτισμάτων, ενώ λέγεται ότι τις πολύ ήσυχες νύχτες ακούγεται υπόκωφα μέσα από τον βυθό ο ήχος από την καμπάνα της Εκκλησίας.
Το Κάστρο της Ωριάς και ο χαμένος θησαυρός
Γύρω στο 1.5 χιλιόμετρο μακρυά από τα Καλάβρυτα, στο λόφο πίσω από τον τόπο θυσίας, σώζονται τα απομεινάρια από το ιστορικό Κάστρο της Ωριάς. Ο θρύλος λέει ότι το 1460, κατά την πολιορκία του κάστρου από τους Τούρκους, μέσα σε αυτό βρισκόταν η Αικατερίνη Παλαιολόγου. Ήταν κόρη του τελευταίου Φράγκου Πρίγκιπα, Κεντυρίωνα Β’ Ζαχαρία, και σύζυγος του Θωμά Παλαιολόγου, αδελφού του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Όταν οι εχθροί κατάφεραν να πατήσουν το κάστρο, η πανέμορφη αρχοντοπούλα, για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων και υποστεί τον εξευτελισμό της αιχμαλωσίας, έπεσε από τα τείχη στον γκρεμό και σκοτώθηκε αφήνοντας το κάστρο έρημο. Σιγά σιγά αναπτύχθηκε ο θρύλος ότι στο κάστρο σε μυστικά πηγάδια, στοές και κρύπτες ήταν αποθηκευμένα χρυσά νομίσματα, κοσμήματα και τιμαλφή των Παλαιολόγων και των Φράγκων Βαρόνων. Αν και πολλοί προσπάθησαν να ερευνήσουν την περιοχή στο παρελθόν, οι λαϊκές παραδόσεις έλεγαν ότι ο θησαυρός παραμένει προστατευμένος από το ανήσυχο πνεύμα της πριγκίπισσας.
Ο Θρύλος της Βοσκοπούλας και του Δράκου στο Μέγα Σπήλαιο
Σύμφωνα με τη ζωντανή παράδοση, η βοσκοπούλα Ευφροσύνη, η μετέπειτα Οσία Ευφροσύνη, έβοσκε το κοπάδι της στην περιοχή. Ένας τράγος απομακρυνόταν συνεχώς από τα υπόλοιπα ζώα και κατευθυνόταν προς τον απόκρημνο βράχο. Όταν επέστρεφε τα γενιά του ήταν βρεγμένα παρόλο που η περιοχή δεν είχε νερό. Η Ευφροσύνη από περιέργεια αποφάσισε να τον ακολουθήσει στο εσωτερικό του βράχου και όταν έφτασε είδε από το άνοιγμα να βγαίνει μια λάμψη και να καιει ένα “άκαυτο” φως φωτίζοντας το σημείο όπου ανάβλυζε μια πηγή. Καθώς κοίταζε σαστισμενη, είδε το όραμα της Παναγίας που της αποκάλυψε ότι σε αυτό το σημείο βρισκόταν κρυμμένη η Ιερή εικόνα Της φιλοτεχνημένη από τον Απόστολο Λούκα. Της είπε δε ρητά, να μην την αγγίξει αλλά να γυρίσει πίσω και να περιμένει δύο άντρες. Ταυτόχρονα δύο μοναχοί ο Συμεών και ο Θεόδωρος με παράλληλο Θείο όραμα και ενώ βρίσκονταν στις Θερμοπύλες, πήραν εντολή να συναντήσουν της Ευφροσύνη στην Αχαΐα που θα τους καθοδηγήσει για να βρουν την εικόνα. Όταν τελικά οι τρεις τους συναντήθηκαν η Ευφροσύνη αν και δεν τους είχε ξαναδεί ποτέ γονάτισε, τους προσκυνησε και τους αναφώνησε με τα ονόματα τους γεγονός που άφησε άναυδους τους μοναχούς, σφραγίζοντας τη θαυματουργή συνεργασία τους. Όταν μπήκαν στα άγρια και σκοτεινά έγκατα του Σπηλαίου για να βγάλουν την εικόνα της Παναγίας και άναψαν φωτιά για να καθαρίσουν τα πυκνά βάτα, ξύπνησαν έναν τρομερό δράκο που ζούσε εκεί φρουρώντας το μέρος. Το θηρίο πετάχτηκε έξω έτοιμο να τους κατασπαράξει, αλλά τότε η βοσκοπούλα προσευχήθηκε και, με τη δύναμη της Παναγίας, ένας κεραυνός χτύπησε το τέρας. Το θηρίο τυλίχθηκε στις φλόγες και εκσφενδονίστηκε στα απέναντι τοιχώματα, με τους ντόπιους να πιστεύουν ότι οι σχηματισμοί και τα σκούρα σημάδια που φαίνονται μέχρι σήμερα στον βράχο, είναι το αποτύπωμα από το καμένο σώμα του δράκου.
Οι αστικοί μύθοι και οι τοπικές παραδόσεις μπορεί να μην αποτελούν αποδεδειγμένα γεγονότα, αλλά παραμένουν ένα αναπόσπαστο και ζωντανό κομμάτι της λαογραφίας μας. Οι διηγήσεις του παρελθόντος μπλέκονται με τη φύση και την ιστορία των Καλαβρύτων, κάνοντας την επίσκεψη στην περιοχή μια μοναδική εμπειρία εξερεύνησης που μαγεύει και συναρπάζει κάθε ταξιδιώτη.