Η ανακοίνωση της δυνατότητας ενός κράτους-μέλους να ζητήσει επέκταση του πεδίου εφαρμογής της ρήτρας διαφυγής για την άμυνα ώστε να καλύπτει προσωρινά και περιορισμένου εύρους, μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας, άνοιξε το δρόμο για πράσινες επενδύσεις.
Παρόλα αυτά, μένει το διευκρινιστεί η ακριβείς περίμετρος των μέτρων τα οποία μπορούν να ενταχθούν.
To συγκεκριμένο ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει τις συνεδριάσεις του Eurogroup και του Εcofin την Πέμπτη και την Παρασκευή στο Λουξεμβούργο.
Το όφελος
Η Ελλάδα έχει σκοπό να αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα σημείωσε χθες ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης και πρόσθεσε ότι «το πώς αντιδράει η Κομισιόν, το λέγαμε και εξ αρχής αυτό, με το που ξεκίνησε η κρίση στη Μέση Ανατολή, η αντίδραση είναι συνάρτηση του βάθους του προβλήματος. Αν το πρόβλημα βαθύνει, θα βαθύνει και η αντίδραση. Θα είναι μεγαλύτερης, δηλαδή, κλίμακας και βεληνεκούς η αντίδραση. Εδώ που είμαστε, όμως αυτή τη στιγμή, αυτό που έχουμε στα χέρια μας».
Αρμόδιες πηγές σημείωναν ότι το τελικό όφελος για τη χώρα μας θα αποσαφηνιστεί όταν η Κομισιόν ερμηνεύσει πλήρως τη νέα ευελιξία που προσφέρει η επέκταση της ρήτρας διαφυγής και στις ενεργειακές δαπάνες. Εκείνο που θα πρέπει να συμβεί λοιπόν, το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, είναι να διευκρινιστεί αν αφορά μόνο νέα ενεργειακά projects (πχ δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ή αποθήκευση ενέργειας) ή και άλλα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης.
To υφιστάμενο πλαίσιο
Αν ληφθεί υπόψη ότι το υφιστάμενο πλαίσιο προβλέπει δημοσιονομική ευελιξία έως 1,5% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες, επειδή η Ελλάδα βρισκόταν ήδη διαχρονικά σε υψηλά επίπεδα αμυντικών δαπανών, δεν μπορούσε να αξιοποιήσει στον ίδιο βαθμό με άλλα κράτη- μέλη το σύνολο αυτού του περιθωρίου. Η διεύρυνση της ρήτρας στην ενεργειακή ασφάλεια επιτρέπει πλέον την καλύτερη αξιοποίηση της διαθέσιμης ευελιξίας για επενδύσεις στρατηγικής σημασίας.
Αυτό που γνωρίζουμε έως τώρα είναι ότι κατόπιν αιτήματος ενός κράτους – μέλους, εντός του υφιστάμενου ανώτατου ορίου του 1,5% του ΑΕΠ, μπορεί να εφαρμοστεί ειδικό ετήσιο όριο 0,3% του ΑΕΠ ειδικά για τα μέτρα ενεργειακής στήριξης. Τα μέτρα αυτά θα είναι διαθέσιμα για την περίοδο 2026–2028, με σωρευτικό ανώτατο όριο 0,6% του ΑΕΠ. Όσες χώρες – μέλη έχουν ήδη αξιοποιήσει πλήρως την ευελιξία της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την αύξηση των αμυντικών δαπανών, θα επιτρέψει υπέρβαση του ορίου του 1,5% του ΑΕΠ, υπό την προϋπόθεση πρόσθετης αξιολόγησης της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Πράσινες επενδύσεις
Επίσης, η συγκεκριμένη ρήτρα διαφυγής αφορά επενδύσεις στην ενέργεια. Πράσινες επενδύσεις. Δεν αφορά, δηλαδή, αμιγώς μέτρα στήριξης τα οποία θα μπορούσαν να επιστρέψουν πίσω στον κόσμο. Η επέκταση περιλαμβάνει μέτρα που έχουν ληφθεί από τον Φεβρουάριο του 2026 και μετά, τα οποία μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και, κατ’ επέκταση, ενισχύουν την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Υπενθυμίζεται ότι η ενεργοποίηση της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αποκλίνουν προσωρινά από την πορεία καθαρών δαπανών που έχει συστήσει το Συμβούλιο, διευκολύνοντας τη μετάβαση σε υψηλότερες αμυντικές δαπάνες σε εθνικό επίπεδο, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η βιωσιμότητα του χρέους.
Μέχρι στιγμής, 18 κράτη μέλη έχουν ζητήσει την ενεργοποίησή της. Η ρήτρα διαφυγής έχει ήδη ενεργοποιηθεί από το Συμβούλιο για 17 κράτη μέλη: Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Ελλάδα, Κροατία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία. Η 18η χώρα είναι η Ισπανία, για την οποία η Επιτροπή δημοσίευσε θετική αξιολόγηση του αιτήματός της για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής στις 22 Μαΐου με το Συμβούλιο να αναμένεται να εγκρίνει τη σχετική σύσταση εντός των επόμενων τεσσάρων εβδομάδων.