του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΟΓΚΟΛΗ
Μια νέα «κουλτούρα εκδρομών» διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα στα Γυμνάσια και Λύκεια της Πάτρας. Όλο και περισσότερα οργανώνουν πολυήμερες εκδρομές, είτε εντός είτε εκτός Ελλάδας, χωρίς συγκεκριμένο περιορισμό στον αριθμό, στη διάρκεια ή στο κόστος τους, μετά τη σύμφωνη γνώμη των διευθύνσεων και των γονέων. Το φαινόμενο, που αρχικά αντιμετωπίστηκε με θετική διάθεση ως μέσο εκπαιδευτικής εμπειρίας, έχει πλέον… ξεφύγει από τα αρχικά του όρια, δημιουργώντας σειρά προβλημάτων στην εύρυθμη λειτουργία των σχολείων, αλλά και στην κοινωνική ισορροπία.
«Κενά και κλειστά βιβλία»
Η συχνότητα των εκδρομών έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο, που δεν είναι πλέον σπάνιο για την ίδια τάξη να συμμετέχει μέσα στην ίδια σχολική χρονιά σε εκδρομή, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Όμως, πίσω από τις φωτογραφίες και τα hashtags στα κοινωνικά δίκτυα, η πραγματικότητα στις σχολικές αίθουσες είναι λιγότερο «γραφική».
Όπως επισημαίνει η Διευθύντρια της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας, Ευγενία Πιερρή, η κατάσταση έχει πλέον εκτροχιαστεί:
«Το κακό έχει παραγίνει. Έχει χαθεί το μέτρο. Οι ώρες μαθημάτων χάνονται κατά συρροή, οι καθηγητές απουσιάζουν –και σε συνδυασμό με άλλες άδειες, όπως π.χ. ανάρρωσης- στο τέλος τα σχολεία υπολειτουργούν. Δεν τασσόμαστε κατά των εκπαιδευτικών εκδρομών, αλλά δεν γίνεται να πηγαίνουν συχνά εκδρομές και μάλιστα για πολλές ημέρες», σημειώνει με αγανάκτηση.
Η ίδια αναφέρεται και σε ακραία περιστατικά, όπως αυτό εκπαιδευτικού που απουσίαζε για συνολικά 12 εβδομάδες σε διάστημα ενός σχολικού έτους, λόγω συμμετοχής σε εκπαιδευτικά ταξίδια, μέσω Ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
Ευγενία Πιερρή, Διευθύντρια της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας
Μαθητές «δύο ταχυτήτων» και ηθικά διλήμματα
Πέρα από το εκπαιδευτικό κομμάτι, το φαινόμενο έχει και βαθιά κοινωνικές προεκτάσεις. Μια πενθήμερη εκδρομή στο εξωτερικό μπορεί να κοστίσει έως και 1.000 ευρώ ανά μαθητή, ποσό που για πολλές οικογένειες ισοδυναμεί με ολόκληρο μηνιαίο εισόδημα, δημιουργώντας ένα σκληρό κοινωνικό φίλτρο συμμετοχής.
Ο ψυχολόγος Αντώνης Καλέντζης, μιλώντας στον «Νεολόγο», επισημαίνει τον κίνδυνο για τη δημιουργία παιδιών «δύο ταχυτήτων»:
«Δεν μιλάμε μόνο για οικονομική ανισότητα, αλλά για ανισότητα στις εμπειρίες, στη γνώση, στη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Αν οι εκδρομές αυτές θεωρούνται εκπαιδευτικές, τότε το κράτος πρέπει να τις ενισχύσει οικονομικά – να δώσει τη δυνατότητα σε όλα τα παιδιά να συμμετέχουν ισότιμα», υπογραμμίζει.
Παράλληλα, εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, γονείς, προκειμένου να εγκρίνουν τη συμμετοχή των παιδιών τους, θέτουν όρους όπως το να κοιμηθούν σε κοινό δωμάτιο με τον/την σύντροφό τους, γεγονός που δημιουργεί εσωτερικές εντάσεις και ηθικά διλήμματα.
«Σκιές» αδιαφάνειας
Στο μεταξύ, ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα που προκύπτει, αφορά στη διαδικασία επιλογής των ταξιδιωτικών πρακτορείων. Εκπαιδευτικοί καταγγέλλουν πως πίσω από την επίσημη απόφαση των Συλλόγων Διδασκόντων και των Συλλόγων Γονέων, υπάρχουν περιπτώσεις άτυπων συμφωνιών μεταξύ μαθητικών συμβουλίων και συγκεκριμένων πρακτορείων.
«Υπάρχει ένα σιωπηλό καρτέλ. Πρακτορεία έρχονται απευθείας σε συνεννόηση με τα 15μελή, δίνοντας «προσφορές» ή υποσχέσεις και οι αποφάσεις στην πράξη είναι προειλημμένες. Η διαδικασία υποβαθμίζεται, ενώ υπάρχει και θέμα ηθικής τάξης», αναφέρει χαρακτηριστικά εκπαιδευτικός από Λύκειο της Πάτρας.
«Όριο στις μέρες, έλεγχος στο κόστος»
Από εκεί και πέρα, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, η πρόθεση είναι να τεθεί σύντομα ένα πιο αυστηρό πλαίσιο γύρω από τις εκδρομές, αν και αυτό φαντάζει δύσκολο, αφού για οικονομικούς λόγους δεν μπορεί να ληφθεί άνετα μια τέτοια απόφαση: λιγότερες ημέρες, μεγαλύτερη διαφάνεια, συγκεκριμένα όρια ανά τάξη και οικονομική προσβασιμότητα για όλους.
Πρόκειται για μια πρόκληση που δεν αφορά μόνο το Υπουργείο Παιδείας, αλλά συνολικά το σχολικό οικοσύστημα: εκπαιδευτικούς, γονείς, μαθητές και διοικήσεις. Η εκπαιδευτική εμπειρία δεν μπορεί να εξαρτάται από το πορτοφόλι κάθε οικογένειας, ούτε τα σχολεία να μένουν μισά για μια εβδομάδα επειδή λείπουν οι καθηγητές σε ταξίδι.
«Η παιδεία δεν είναι τουρισμός – Είναι δικαίωμα»
«Είναι προφανές ότι το ζήτημα των σχολικών εκδρομών χρειάζεται μια τολμηρή, ειλικρινή επανεκτίμηση», σύμφωνα με μερίδα της τοπικής εκπαιδευτικής κοινότητας και γονείς. «Όχι για να σταματήσουν οι εμπειρίες, αλλά για να εξασφαλιστεί πως οι εμπειρίες αυτές είναι προσβάσιμες από όλους, ουσιαστικές και πραγματικά παιδαγωγικές».
Συμπερασματικά, όπως εύστοχα τονίζει ο κ. Καλέντζης, «αν τα παιδιά σήμερα χωρίζονται ανάλογα με το αν πήγαν ή δεν πήγαν εκδρομή, τότε κάτι πάει στραβά. Η παιδεία δεν είναι πολυτέλεια, είναι δικαίωμα και πρέπει να το έχουν όλοι».
Αντώνης Καλέντζης, ψυχολόγος
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Νεολόγος*