Εκατοντάδες ιδιοκτήτες οικοπέδων παραµένουν για δεκαετίες όµηροι του δήµου, λόγω σχεδίου που ουσιαστικά δεν µπορεί να υλοποιηθεί. Έχουν δεσµεύσει την περιουσία τους ή µέρος της, ώστε να απαλλοτριωθεί και να ενταχθεί στο ρυµοτοµικό σχέδιο.
Ωστόσο, η αποζηµίωση δεν καταβλήθηκε ποτέ, επειδή δεν υπάρχουν χρήµατα στο ταµείο. Έτσι, πολλές υποθέσεις µένουν εκκρεµείς και οι ιδιοκτήτες αδυνατούν να διεκδικήσουν το δίκιο τους.
Με την απαλλοτρίωση, δεν µπορούν να χρησιµοποιήσουν, µισθώσουν ή µεταβιβάσουν την ιδιοκτησία τους και απλώς περιµένουν αποζηµίωση που συνήθως δεν καταβάλλεται ποτέ, λόγω χρονοβόρων γραφειοκρατικών διαδικασιών, ενώ η αβεβαιότητα παρατείνεται και επιβαρύνει την καθηµερινότητά τους και την οικονοµική τους κατάσταση.
Ο µακροχρόνιος αγώνας
Έτσι, ξεκινά ένας µακροχρόνιος αγώνας για τους ιδιοκτήτες, οι οποίοι αναγκάζονται να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη, είτε για να διεκδικήσουν την αποζηµίωσή τους είτε για να επιτύχουν την άρση της απαλλοτρίωσης.
Τίποτα, όµως, από τα δύο δεν είναι εύκολο. Ο αγώνας αυτός είναι ψυχοφθόρος, έχει σηµαντικό οικονοµικό κόστος και απαιτεί υποµονή και επιµονή, µε την ελπίδα ότι κάποια στιγµή θα δικαιωθούν.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση οικοπέδου στα Βραχνέικα, που συζητήθηκε σε πρόσφατη συνεδρίαση του δηµοτικού συµβουλίου. Χρειάστηκαν περισσότερες από τρεις δεκαετίες για να επιστραφεί η περιουσία στην ιδιοκτήτριά του, και αυτό µόνο αφού εκείνη προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων.
Το Δικαστήριο επέβαλε στο ελληνικό κράτος πρόστιµο ύψους 6.000 ευρώ σε περίπτωση µη συµµόρφωσης, δηλαδή εάν δεν επιστρεφόταν το οικόπεδο των δύο στρεµµάτων. Στο συγκεκριµένο οικόπεδο, όπως αναφέρθηκε στη συνεδρίαση, είχε βασιστεί σηµαντικό µέρος του ρυµοτοµικού σχεδίου της δηµοτικής ενότητας των Βραχνεΐκων.
1,2 δις. για το πλήρες σχέδιο πόλης
Η τροποποίηση του ρυµοτοµικού σχεδίου των Βραχνεΐκων, µετά από αυτή την εξέλιξη, δεν αιφνιδίασε τη δηµοτική αρχή, σύµφωνα µε την αρµόδια αντιδήµαρχο Αναστασία Τογιοπούλου. Όπως ανέφερε, είχε ήδη ληφθεί απόφαση από το 2024 για απαλλοτρίωση γειτονικών οικοπέδων.
Ωστόσο, σε ανθρώπινο επίπεδο, πρόκειται µόνο για µία από τις εκατοντάδες περιπτώσεις. Οι ιδιοκτήτες που βρίσκονται εγκλωβισµένοι σε αυτή την κατάσταση είναι πάρα πολλοί και, όπως σηµείωσε η αντιδήµαρχος, είναι σχεδόν αδύνατον να υπολογιστούν µε ακρίβεια.
«Το µόνο που µπορούµε να πούµε µε βεβαιότητα είναι ότι, αν ο Δήµος εφάρµοζε πλήρως το σχέδιο πόλης, θα απαιτούνταν περίπου 1,2 δισεκατοµµύρια ευρώ για τις απαλλοτριώσεις -ποσό που, όπως είναι προφανές, δεν υπάρχει.
Αυτή τη στιγµή δίνουµε µάχη για να µη χαθούν δρόµοι από το ρυµοτοµικό σχέδιο. Έχουµε δώσει προτεραιότητα στα οικόπεδα που προορίζονται για δρόµους και αφήνουµε σε δεύτερη µοίρα εκείνα που προορίζονται για πλατείες.
Πλατείες έχουν ήδη χαθεί και ενδέχεται να χαθούν και άλλες στο µέλλον. Ωστόσο, όσον αφορά τους δρόµους, που είναι πιο αναγκαίοι για πολλούς λόγους, έχουµε καταφέρει να διατηρήσουµε σηµαντικό µέρος τους, παρά τις δυσκολίες και την έλλειψη της απαιτούµενης κρατικής χρηµατοδότησης».
Αυτή είναι η εικόνα από την πλευρά του δήµου και της δηµοτικής αρχής. Για το σχέδιο πόλης, τις προτεραιότητες και τους στόχους που θα έπρεπε να τεθούν, έχουν ειπωθεί κατά καιρούς πολλά.
Ωστόσο, υπάρχει και ο ανθρώπινος παράγοντας: τι µπορούν να κάνουν όλοι αυτοί οι ιδιοκτήτες που παραµένουν όµηροι αυτής της κατάστασης επί δεκαετίες; Πότε θα αποζηµιωθούν;
Και αφού τα χρήµατα δεν υπάρχουν -γεγονός που βαραίνει και προηγούµενες δηµοτικές αρχές- και είναι σχεδόν αδύνατον να εξευρεθούν, προκύπτει ένα ακόµη ερώτηµα: γιατί ο Δήµος δεν προχωρά στην άρση των απαλλοτριώσεων, επιστρέφοντας τα ακίνητα στους ιδιοκτήτες, ώστε να τους απαλλάξει τουλάχιστον από τα δικαστικά έξοδα;
Εκκρεµότητες που κρατούν πάνω από έναν αιώνα
Για να αντιληφθεί κανείς το µέγεθος των εκκρεµοτήτων και τη χρονική τους διάρκεια, αρκεί η αποκάλυψη της κ. Τογιοπούλου: απαλλοτριώσεις που προβλέπονταν στο προηγούµενο σχέδιο πόλης για την περιοχή της Άνω Πόλης, κοντά στο Παλαιό Δηµοτικό Νοσοκοµείο, υλοποιούνται σήµερα. Περισσότερο από έναν αιώνα µετά, αν αναλογιστεί κανείς ότι το σχέδιο αυτό χρονολογείται από τον 19ο αιώνα.
Είναι χαρακτηριστική η αντίδραση του συζύγου της ιδιοκτήτριας του οικοπέδου των Βραχνείκων που παρευρέθηκε στη συνεδρίαση του δηµοτικού συµβουλίου όταν του ζητήθηκε ο λόγος.
«Δεν αντέχουµε άλλο αυτή την κατάσταση. Ταλαιπωρούµαστε εδώ και δεκαετίες από αυτή την υπόθεση, χωρίς να έχουµε πάρει ποτέ τα χρήµατα που δικαιούµαστε. Το µόνο που θέλουµε πλέον είναι να πάρουµε πίσω το οικόπεδο…».
Το χρονικό της υπόθεσης ξεκίνησε από τις αρχές του ’80
Στην περίπτωση του οικοπέδου των Βραχνεΐκων, η ιδιοκτήτρια εµπλέκεται στη διαδικασία από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, ενώ το αρχικό ρυµοτοµικό σχέδιο χρονολογείται από το 1972. Σύµφωνα µε αυτό, από το οικόπεδο θα διέρχονταν τρεις δρόµοι: ένας κάθετος και δύο παράλληλοι. Το 2000 καταργήθηκε ο κάθετος δρόµος και παρέµειναν οι δύο παράλληλοι.
Μέχρι το 2024, η ιδιοκτήτρια δεν είχε αποζηµιωθεί. Μετά από ενέργειές της, το οικόπεδο της επιστράφηκε και ο δήµος προχώρησε σε τροποποίηση του σχεδίου, απαλλοτριώνοντας γειτονικά οικόπεδα. Ωστόσο, το Υπουργείο Περιβάλλοντος ακύρωσε την τροποποίηση, ζητώντας την εφαρµογή του αρχικού σχεδιασµού.
Τον Ιανουάριο του 2026, νέο έγγραφο από το Υπουργείο Οικονοµικών, κατόπιν απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, ζητά την απόδοση του οικοπέδου εντός τριών µηνών. Οι νοµικοί σύµβουλοι του δήµου εισηγήθηκαν συµµόρφωση µε αυτή την απόφαση και το δηµοτικό συµβούλιο ενέκρινε νέα τροποποίηση, εµπλέκοντας 14 ιδιοκτήτες.
«Είναι σαν να καταργείται η Αγίου Νικολάου στο κέντρο της Πάτρας», τονίζει ο πρόεδρος της κοινότητας, Βασίλης Παπαχρονόπουλος, ενώ προσθέτει πως «από τον έναν παράλληλο δρόµο που περνά από την καρδιά του χωριού θα ανακουφιζόταν ο παραλιακός δρόµος», ο οποίος ειδικά το καλοκαίρι παρουσιάζει έντονη συµφόρηση