Πάνω από ένας στους πέντε επώνυμους κωδικούς που εντάχθηκαν στην Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών σπάει το «φράγμα» του 10%, ενώ 76 εμφανίζουν τελική μείωση τουλάχιστον 15%, 40 τουλάχιστον 20% και 11 φτάνουν ή ξεπερνούν το 30%. Η αναλυτική επεξεργασία των λιστών που πέρασαν από χθες στα ράφια δίνει πλέον μια πιο καθαρή εικόνα για το εύρος των μειώσεων και τις σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιμέρους κατηγοριών.
Πρόκειται για τη συνέχεια μιας παρέμβασης που ξεκίνησε στις αρχές του καλοκαιριού, όταν μετά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους κυβέρνηση και αγορά συμφώνησαν σε πάγωμα των ανατιμήσεων για τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Από χθες το βάρος πέρασε στις μειώσεις στο ράφι, με την επίσημη καταμέτρηση να ξεπερνά τους 1.740 κωδικούς και την πρωτοβουλία να συνεχίζεται έως το τέλος Δεκεμβρίου, με τους ίδιους ή νέους κωδικούς. Παρουσιάζοντας τη νέα φάση, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος προανήγγειλε παράλληλα κινήσεις για την ενίσχυση του καταναλωτικού κινήματος, το οποίο χαρακτήρισε ουσιαστικά απόν από την ελληνική αγορά.
Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν 12 αλυσίδες σούπερ μάρκετ και τρεις αλυσίδες παιχνιδιών και σχολικών ειδών. Η διαδικασία παραμένει ανοιχτή, καθώς μέσα στην εβδομάδα αναμένονται νέες προσθήκες από επιχειρήσεις και πρόσθετες μειώσεις από αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Ετσι, οι περισσότεροι από 1.740 κωδικοί αποτελούν την επίσημη καταμέτρηση της Δευτέρας και όχι κατ’ ανάγκη το τελικό εύρος της πρωτοβουλίας.
Οι λίστες και οι αποκλίσεις
Στον πυρήνα της πρωτοβουλίας βρίσκονται 875 επώνυμοι κωδικοί. Από αυτούς, οι 191 εμφανίζουν τελική μείωση τουλάχιστον 10%. Σε 76 η μείωση φτάνει ή ξεπερνά το 15%, σε 40 το 20%, ενώ 11 κωδικοί βρίσκονται στο 30% και άνω. Η μεγαλύτερη τελική μείωση που εντοπίζεται στη λίστα φτάνει στο 44%, ποσοστό που αποτελεί πάντως την κορυφή και όχι τον κανόνα.
Η αναλυτική λίστα αποκαλύπτει και μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ επιμέρους κωδικών. Η μεγαλύτερη αφορά τα Barilla Integrale Farfalle 500 γραμμαρίων, όπου η μείωση ξεκινά από 5,5% και μπορεί να φτάσει έως 44%, ανάλογα με την αλυσίδα. Στους κωδικούς με σημαντικές μειώσεις περιλαμβάνονται επίσης τα μπισκότα Speculoos καραμέλα Παπαδοπούλου, με εύρος από 5% έως 20%, ενώ το αλεύρι Μύλοι Θράκης για όλες τις χρήσεις του ενός κιλού εμφανίζει μείωση 20%.
Η μεγάλη απόσταση που μπορεί να εμφανίζεται ακόμη και στον ίδιο κωδικό συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η τελική τιμή. Η μέση μείωση από την πλευρά των προμηθευτών είναι 6,6% και με την πρόσθετη συμβολή των αλυσίδων σούπερ μάρκετ η μέση μείωση διαμορφώνεται στο 9%. Αυτό εξηγεί και γιατί ο ίδιος επώνυμος κωδικός μπορεί να εμφανίζει διαφορετική τελική μείωση από αλυσίδα σε αλυσίδα.Σε αριθμό κωδικών, τη μεγαλύτερη παρουσία έχει η προσωπική υγιεινή με 146 προϊόντα και ακολουθούν τα γαλακτοκομικά και τα αυγά με 143 και τα ζυμαρικά, το ρύζι και τα όσπρια με 100. Ισχυρή είναι επίσης η παρουσία καθαριστικών, απορρυπαντικών και αλλαντικών.
Στα γαλακτοκομικά και τα αυγά η μέση μείωση υπολογίζεται περίπου στο 8,7%, ενώ 55 από τους 143 κωδικούς εμφανίζουν διψήφια μείωση. Οι υψηλότεροι μέσοι όροι εντοπίζονται πάντως σε μικρότερες κατηγορίες. Στις σάλτσες, τις μουστάρδες, τις μαγιονέζες και τις αλοιφές η μέση μείωση φτάνει περίπου στο 17,2%, ενώ στις σοκολάτες και τα σοκολατοειδή κινείται στο 12,5%, με εννέα κωδικούς να ξεπερνούν το 20%.
Τα σχολικά
Ακόμη εντονότερη είναι η εικόνα στα σχολικά είδη, όπου οι διψήφιες μειώσεις αποτελούν τον κανόνα. Από τους 403 σχολικούς κωδικούς για τους οποίους κατέστη δυνατή η αναλυτική επεξεργασία, οι 373, δηλαδή περισσότεροι από εννέα στους δέκα, εμφανίζουν μείωση τουλάχιστον 10%. Οι 43 φτάνουν ή ξεπερνούν το 20%, οι 21 το 25%, ενώ η μεγαλύτερη μείωση φτάνει στο 36%.
Πίσω από τον μέσο όρο, ωστόσο, η επίσημη λίστα αποκαλύπτει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Στο MyMarket μια μεγάλη ομάδα αναγνωρίσιμων σχολικών ειδών εμφανίζει μειώσεις 25%, μεταξύ των οποίων στυλό και είδη ζωγραφικής BIC, κόλλες UHU, διορθωτικές ταινίες Pritt, μαρκαδόροι Carioca και τετράδια SKAG και Cosmos. Στην ίδια αλυσίδα, χαρτί φωτοτυπικού Α4 εμφανίζει μείωση 31%, ενώ στον Μασούτη τετράδιο Pen2Pen φτάνει στο 36%, τη μεγαλύτερη μείωση της συγκεκριμένης λίστας.
Στον αντίποδα, μεγάλο μέρος των σχολικών σακιδίων και τσαντών που περιλαμβάνονται στη λίστα του Zaharias έχει οριζόντια μείωση 10%, ενώ στον Μουστάκα πολλά είδη γραφικής ύλης των Milan, Deli και Metron κινούνται μεταξύ 10% και 15%. Η εικόνα αυτή εξηγεί και γιατί, παρά τη μεγάλη διάδοση των διψήφιων μειώσεων, ο συνολικός μέσος όρος της κατηγορίας διαμορφώνεται περίπου στο 12%.
Περισσότερο από το μισό της λίστας που αναλύθηκε αφορά σχολικές τσάντες, σακίδια και κασετίνες, με 211 κωδικούς. Στα τετράδια, τα μπλοκ και το χαρτί η μέση μείωση βρίσκεται περίπου στο 17%, με σχεδόν έναν στους δύο κωδικούς να εμφανίζει μείωση τουλάχιστον 20%.
Κρέας και ιδιωτική ετικέτα
Στα νωπά κρέατα, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κωδικούς εμφανίζουν διψήφια μείωση. Συνολικά 28 βρίσκονται στο 10% και άνω, 10 στο 15% και άνω και τέσσερις ξεπερνούν το 25%, με τη μεγαλύτερη μείωση να φτάνει στο 28,1%.
Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται τέσσερις κωδικοί βόειου κρέατος στον Μασούτη, με μείωση 28,1%: σπάλα από Γερμανία και Γαλλία και τράχηλος μόσχου επίσης από Γερμανία και Γαλλία. Στον Γαλαξία, σειρά βασικών κομματιών βοείου, χοιρινού και κοτόπουλου εμφανίζει μείωση 10%, ενώ παρασκευάσματα κρέατος φτάνουν στο 15%. Ελληνικό χοιρινό μπούτι και σπάλα στον Ανδρικόπουλο εμφανίζουν μείωση 11,1%.
Το κοτόπουλο έχει τη μεγαλύτερη παρουσία στη λίστα, με περίπου 56 κωδικούς, ενώ ακολουθούν το βόειο και το χοιρινό.
Στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας η μέση μείωση διαμορφώνεται περίπου στο 8%. Από τους 360 κωδικούς, οι 94 έχουν μείωση τουλάχιστον 10%, οι 24 τουλάχιστον 15% και οι 10 τουλάχιστον 20%, ενώ η μεγαλύτερη φτάνει στο 33%.
Η κορυφή αυτή αφορά το Nature’s Promise Bio Muesli με ξηρούς καρπούς χωρίς γλουτένη της ΑΒ Βασιλόπουλος, ενώ δύο ακόμη μούσλι της ίδιας σειράς εμφανίζουν μείωση 23%. Στον Μασούτη οι μεγαλύτερες μειώσεις φτάνουν στο 22% σε είδη προσωπικής φροντίδας και στο 20% σε αντιβακτηριδιακά υγρομάντηλα, ενώ σε τρόφιμα ξεχωρίζουν, μεταξύ άλλων, λευκό αγελαδινό τυρί Mr Grand με 17% και ταχίνι με κακάο ή πορτοκάλι με 15%. Στον Ανδρικόπουλο, μωρομάντηλα Elomas Quality Sensitive μειώνονται κατά 23%, ενώ προϊόντα φροντίδας ενηλίκων φτάνουν στο 20%-22%.
Η σύγκριση
Πέρα από το εύρος των μειώσεων, η πρώτη ημέρα εφαρμογής ανέδειξε και ένα πρακτικό ζήτημα: πώς μπορεί ο καταναλωτής να γνωρίζει πόσο μειώθηκε το προϊόν που βλέπει στο ράφι;
Η ειδική σήμανση της πρωτοβουλίας υποδεικνύει ποιο προϊόν συμμετέχει και εμφανίζει τη νέα τιμή, όχι όμως την προηγούμενη ούτε το ποσοστό της μείωσης. Το θέμα τέθηκε στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, με την Πρόεδρο της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή να το αποδίδει στα λειτουργικά συστήματα των λιανεμπόρων.
«Εκτός απ’ τον Σκλαβενίτη αυτή τη στιγμή που μπορεί να πει ξεκάθαρα και να το βάλει στο ράφι, την προηγούμενη τιμή των 30 ημερών, κανείς άλλος δεν μπορεί να το κάνει. Δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα», ανέφερε η κα Δέσποινα Τσαγγάρη.
Στην πράξη, επομένως, το PosoKanei αποτελεί το βασικό διαθέσιμο εργαλείο για τη σύγκριση του «πριν» με το «μετά». Στην πλατφόρμα έχει δημιουργηθεί ειδική ενότητα για τα προϊόντα της πρωτοβουλίας, ωστόσο η πρώτη εικόνα δείχνει ότι η δυνατότητα σύγκρισης δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις.
Στα τυποποιημένα και συσκευασμένα προϊόντα ο καταναλωτής μπορεί να αναζητήσει τον συγκεκριμένο κωδικό και να συγκρίνει την τιμή του. Στην εικόνα που παρουσίαζε χθες η πλατφόρμα, η ίδια δυνατότητα δεν ήταν διαθέσιμη για προϊόντα που πωλούνται με το κιλό, όπως για παράδειγμα οι φρατζόλες τυριού. Αντίστοιχα, παρότι στην πρωτοβουλία συμμετέχουν τρεις αλυσίδες παιχνιδιών και σχολικών ειδών, οι τιμές τους δεν περιλαμβάνονται στο PosoKanei, το οποίο καλύπτει τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Έτσι, ένα μέρος των σχολικών ειδών -της κατηγορίας μάλιστα με τη μεγαλύτερη διάδοση διψήφιων μειώσεων- δεν μπορεί να συγκριθεί μέσω του ίδιου εργαλείου.
Η επόμενη μέρα
Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί με τις ανατιμήσεις μετά το τέλος του άτυπου παγώματος του καλοκαιριού. Ο κ. Θεοδωρικάκος εκτίμησε ότι η συμφωνία με την αγορά για τον Ιούλιο και τον Αύγουστο «σε γενικές γραμμές» τηρήθηκε. Δεν υπάρχει, ωστόσο, αντίστοιχη οριζόντια δέσμευση για τους μήνες που ακολουθούν.
«Δεν υπάρχει αντικείμενο να τους πεις “ξέρετε υπογράψτε ένα χαρτί ότι δεν θα αυξήσετε τις τιμές Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο”», ανέφερε.
Εδώ αποκτά μεγαλύτερο βάρος ο ρόλος της Ανεξάρτητης Αρχής. «Ο,τι ανεβαίνει το βλέπω από πριν. Οφείλουν βάσει νόμου να το κοινοποιήσουν, οπότε το βλέπω 2-3 εβδομάδες πριν συμβεί», είπε η κα Τσαγγάρη, σημειώνοντας ότι τον Αύγουστο δεν υπήρξαν ανατιμήσεις και τον Ιούλιο καταγράφηκε μόνο μία από επώνυμη εταιρεία που δεν συμμετέχει στην πρωτοβουλία. Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία και απέναντι στο ενδεχόμενο μια επιχείρηση να μειώνει επιλεγμένους κωδικούς και παράλληλα να αυξάνει άλλους.
Το ντίζελ
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απόφαση της κυβέρνησης να παρατείνει για τον Σεπτέμβριο την επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης. Η επιδότηση διατηρείται στα 10 λεπτά ανά λίτρο στην αντλία, με το δημοσιονομικό κόστος για τον Σεπτέμβριο να υπολογίζεται σε περίπου 30 εκατ. ευρώ.
Λίγες ώρες πριν από τις σχετικές ανακοινώσεις, ο κ. Θεοδωρικάκος είχε ουσιαστικά περιγράψει τον λόγο για τον οποίο το ντίζελ έχει ιδιαίτερη σημασία στη μάχη για τις τιμές: «Το ντίζελ μας καίει διότι είναι το βασικό καύσιμο για μεταφορά προϊόντων. Δημιουργεί τεράστιο κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων».
Η εναλλαγή
Οι μειώσεις που ξεκίνησαν χθες δεν θα αφορούν κατ’ ανάγκη τους ίδιους κωδικούς έως το τέλος του έτους. Η πρωτοβουλία προβλέπει τη δυνατότητα εναλλαγής τους, ώστε μια επιχείρηση που διατηρεί ένα προϊόν σε μειωμένη τιμή για δύο μήνες να μπορεί στη συνέχεια να το αντικαταστήσει με άλλο.Η κα Τσαγγάρη έδωσε ως παράδειγμα την Coca-Cola Τρία Έψιλον, η οποία έχει εντάξει αυτή την περίοδο ισχυρούς κωδικούς αναψυκτικών 1,5 λίτρου και στη συνέχεια μπορεί να επιλέξει, για παράδειγμα, την εξάδα. Αντίστοιχα, η Unilever έχει εντάξει τρεις-τέσσερις ισχυρούς κωδικούς απορρυπαντικών και μπορεί στην επόμενη φάση να τους αντικαταστήσει με άλλους.«Θα υπάρχει μια κινητικότητα. Εμάς μας ενδιαφέρει να βάλουμε σε αυτή την “κουλτούρα” και την επιχειρηματικότητα και τους πολίτες!», ανέφερε ο κ. Θεοδωρικάκος.
Οι καταναλωτές
Πέρα από την ίδια την πρωτοβουλία των μειώσεων, ο υπουργός Ανάπτυξης προανήγγειλε χθες μια ακόμη παρέμβαση, αυτή τη φορά με στόχο την ενίσχυση του καταναλωτικού κινήματος.
Ο κ. Θεοδωρικάκος μίλησε για «ανυπαρξία ενός αυθεντικού και σοβαρού καταναλωτικού κινήματος» στην Ελλάδα και παρέπεμψε στην εμπειρία χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία και το Βέλγιο, όπου, όπως είπε, η οργανωμένη αντίδραση των καταναλωτών μπορεί να ασκήσει πίεση στις επιχειρήσεις ακόμη και για την ακύρωση σχεδιαζόμενων ανατιμήσεων. Μάλιστα άφησε σαφή αιχμή για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι εάν υπήρχε σοβαρό καταναλωτικό κίνημα, θα έθετε ερωτήματα πρωτίστως προς την επιχειρηματικότητα και όχι προς την κυβέρνηση.
Στο ίδιο πνεύμα υπογράμμισε ότι κυβέρνηση και κοινωνία βρίσκονται «στην ίδια πλευρά του λόφου», απέναντι στο πρόβλημα της ακρίβειας, επιμένοντας στην ανάγκη οι ίδιοι οι καταναλωτές να αποκτήσουν ισχυρότερη και πιο οργανωμένη φωνή απέναντι στην αγορά.
«Με δυο λόγια, οι καταναλωτές δεν είναι κόμμα, είναι Κίνημα!», σημείωσε. Όταν μάλιστα ρωτήθηκε εάν σκοπεύει ο ίδιος να προκαλέσει τέτοιες πρωτοβουλίες, απάντησε: «Θέλω να συνδράμω!». Ο υπουργός αποκάλυψε ότι έχει ήδη συζητήσει το ζήτημα με την κα Τσαγγάρη, παραπέμποντας και στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η νέα Ανεξάρτητη Αρχή, στην οποία έχει ενταχθεί ο Συνήγορος του Καταναλωτή.