Το πρώτο κεφάλαιο της αναθεωρητικής τριλογίας του Συντάγματος αναμένεται να ολοκληρωθεί σήμερα αργά το απόγευμα στην Ολομέλεια της Βουλής με την εθνική αντιπροσωπεία να καλείται να αποφασίσει ποια άρθρα θα κριθούν αναθεωρητέα. Σε ψηφοφορία θα τεθούν οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση 33 άρθρων που φαίνεται να συγκεντρώνουν ευρεία κοινωνική αποδοχή όπως η σαρωτική αλλαγή του άρθρου 86 για την απεμπλοκή της Βουλής από διαδικασίες έρευνας ποινικών υποθέσεων που αφορούν υπουργούς, ο εξορθολογισμός του άρθρου 16 ώστε να επιτραπεί η λειτουργία μη κρατικών ΑΕΙ και η θεσμική κατοχύρωση της αξιολόγησης στο δημόσιο που θα οδηγεί σε επιβράβευση υπαλλήλων ή σε απομάκρυνση τους.
Η διαδικασία
Να σημειωθεί πως η τρέχουσα, προαναθεωρητική Βουλή επιλέγει τα άρθρα και η επόμενη διαμορφώνει το περιεχόμενό τους. Μεσολαβούν εκλογές ώστε οι ψηφοφόροι να συνεκτιμούν τις θέσεις των κομμάτων. Αν ένα άρθρο καταστεί αναθεωρητέο τώρα με 180 ψήφους, στην επόμενη Βουλή απαιτούνται 151 για την αλλαγή του, ενώ αν δεν βρεθεί η αυξημένη πλειοψηφία των 3/5 τώρα, θα είναι αναγκαίες οι 180 ψήφοι σε δεύτερο χρόνο και σε ένα μετεκλογικό περιβάλλον που προμηνύεται ρευστό. Συνεπώς, είναι δεδομένο ότι απαιτούνται ευρύτερες συναινέσεις. Θεωρητικά, για την επίτευξη του στόχου των 180 θα αρκούσε η σύμπλευση της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Ομως, η αξιωματική αντιπολίτευση όπως ξεκαθάρισε και ο κ. Νίκος Ανδρουλάκης την περασμένη Παρασκευή στην Ολομέλεια δεν προτίθεται να δώσει θετική ψήφο στην τρέχουσα Βουλή.
Όχι σε όλα από την αντιπολίτευση
Στο “πράσινο” στρατόπεδο θεωρούν σημαντικότερη τη 2η διαδικασία φοβούμενοι ότι αν δώσουν τώρα στη ΝΔ το 180, στην επόμενη Βουλή η πλειοψηφία θα μπορεί μόνη της να καθορίσει τη διατύπωση όπως επιθυμεί. Μολονότι μια τέτοια στάση θα μπορούσε να ειρηνευθεί ως ηττοπαθής καθώς μοιάζει να προκρίνει ότι η ΝΔ θα διατηρήσει μετεκλογικά την πλειοψηφία, στο ΠΑΣΟΚ η τελική είναι οριστική ακόμα και αν υπάρξει δημόσια, δεσμευτική δήλωση της ΝΔ για το πως τροποποιείται το κάθε άρθρο. Πάντως, η πλειοψηφία δεν προτίθεται να δεσμευθεί εξαρχής υποστηρίζοντας ότι αυτό είναι επίδικο της κάλπης.
Με αυτό τον τρόπο η κυβέρνηση επιχειρεί να “στριμώξει” το ΠΑΣΟΚ και να το στείλει σε εθνικές εκλογές χωρίς να έχει υπερψηφίσει αλλαγές που συγκεντρώνουν ευρύτατη κοινωνική στήριξη. Στη ΝΔ θεωρούν ότι ακόμα κι αν προγραμματικά το ΠΑΣΟΚ, ή άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης τάσσεται υπέρ της τροποποίησης του άρθρου 86, το ότι θα πάει στις κάλπες έχοντας μόλις πριν λίγους μήνες καταψηφίσει ή απέχει από την ψηφοφορία αυτό θα του στοιχίσει εκλογικά. Η συγκεκριμένη στρατηγική καταγράφηκε άλλωστε με την τοποθέτηση του πρωθυπουργού την περασμένη Παρασκευή στη Βουλή. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατηγόρησε την αντιπολίτευση ότι αντιμετωπίζει την κορυφαία θεσμική διαδικασία με στενά κομματικά κριτήρια με αποτέλεσμα να καταψηφίζει ακόμα και εκείνες τις διατάξεις με τις οποίες συμφωνεί προκειμένου να μην ταυτιστεί με την κυβέρνηση.
Τα προγνωστικά και οι “γαλάζιες” διαφωνίες
Υπό αυτό το πλαίσιο είναι σχεδόν βέβαιο ότι τουλάχιστον στη σημερινή πρώτη διαδικασία θα ψηφίσουν θετικά μόνο οι βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας αν και επιμέρους ενστάσεις υπάρχουν και από το “γαλάζιο” στρατόπεδο.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ντόρα Μπακογιάννη, ο Μπάμπης Αθανασίου και ο Γιώργος Βλάχος έχουν διαφωνήσει με την μια εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας (αρ.30) και δεν αποκλείεται να εκφράσουν την διαφωνία τους στην κάλπη. Υπενθυμίζεται ότι μαζικότεροι προβληματισμοί είχαν κατατεθεί κατά τις εργασίες της αρμόδιας επιτροπής και για το άρθρο 81 που επιχειρούσε να εισάγει ασυμβίβαστο μεταξύ της ιδιότητας του βουλευτή και του υπουργού με αποτέλεσμα ο κ. Μητσοτάκης να ανακοινώσει στην πρόσφατη συνεδρίαση της ΚΟ ότι η πρόταση θα αποσυρθεί. Σε κάθε περίπτωση εκτιμάται ότι το σημερινό αποτέλεσμα θα επαναληφθεί και στην δεύτερη, τελική ψηφοφορία για την τρέχουσα Βουλή, που θα γίνει στις 27 Αυγούστου.
Μετά τις εκλογές η συναίνεση
Πάντως, παρά το άγονο περιβάλλον εντός του οποίου αναμένεται να κινηθεί η διαδικασία έως τις εκλογές, στο κυβερνητικό στρατόπεδο επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία για την τελική έκβαση της αναθεώρησης. Από την προπαρασκευαστική συζήτηση διαπιστώνεται ότι στην επόμενη Βουλή είναι αρκετά πιθανό να υπάρξει η αυξημένη πλειοψηφία για την αλλαγή τουλάχιστον των άρθρων 16 και 86. Ειδικά για την απεμπλοκή της Βουλής από τις προανακριτικές επιτροπές φαίνεται ότι συμφωνεί η συντριπτική πλειοψηφία των κομμάτων και πάντως δύσκολα θα βρεθεί πολιτική δύναμη που θα τοποθετηθεί απέναντι. Αναφορικά με την λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων το ΠΑΣΟΚ ήδη επέλεξε να ψηφίσει “παρών” σηματοδοτώντας με τον τρόπο αυτό την θετική ψήφο που προτίθεται να δώσει μετά τις εκλογές.
Οι προτάσεις που θα τεθούν σε ψηφοφορία:
1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β
– Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας ώστε
να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.
2. Άρθρα 14, 15
– Διεύρυνση της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης σε σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και αφαίρεση λεπτομερειακών διατυπώσεων που δεν ταιριάζουν στο Σύνταγμα.
– Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.
3. Άρθρο 16
– Κρατική μέριμνα για την προστασία και την προαγωγή της ελληνικής γλώσσας.
– Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους.
– Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του Κράτους και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών.
4. Άρθρο 17
– Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περι-ουσίας.
– Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση.
– Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία).
– Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
5. Άρθρο 21
– Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη.
– Λήψη υπόψη διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης κατά τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών.
6. Άρθρο 24
– Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.
7. Άρθρο 29
– Τα κόμματα λαμβάνουν υπ’ όψιν αρχές δημοκρατικής λειτουργίας.
– Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος.
– Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.
8. Άρθρο 30 παρ. 1, 5
– Μια εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας.
9. Άρθρο 41 παρ. 2, 5
– Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας.
– Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).
10. Άρθρο 44 παρ. 2
– Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον είκοσι ημερών.
11. Άρθρο 47 παρ. 3, 4
– Κατάργηση της δυνατότητας παροχής αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα.
12. Άρθρο 51 παρ. 4
– Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.
13. Άρθρο 54 παρ. 1, 3
– Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της Χώρας.
– Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η Επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.
14. Άρθρα 56, 57:
– Μεταφορά στον νόμο του λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Καθιέρωση γενικών αρχών στο Σύνταγμα και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία δύο τρίτων.
15. Άρθρο 60
– Θωράκιση θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής και αντίστοιχη υποχρέωση των μελών της Κυβέρνησης να ανταποκρίνονται στον κοινοβουλευτικό έλεγχο.
16. Άρθρο 73 παρ. 1
– Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης: Επαρκούς προνομοθετικής διαβούλευσης, αξιολόγησης της εφαρμογής του νόμου και μέτρων κωδικοποίησης της νομοθεσίας.
17. Άρθρο 77 παρ. 3
– Δυνατότητα παραπομπής ζητημάτων αντισυνταγματικότητας του νόμου μετά την ψήφιση και πριν από τη δημοσίευσή του από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό ή τη Βουλή στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
– Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να παραπέμπει έως ένα ψηφισμένο νομοσχέδιο ανά βουλευτική σύνοδο. Για την παραπομπή από τη Βουλή απαιτείται η κατάθεση αιτήματος της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών.
– Τα ψηφισμένα νομοσχέδια των άρθρων 51 και 54 παραπέμπονται υποχρεωτικά στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο πριν από τη δημοσίευσή τους.
– Έως την έκδοση της απόφασης του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου κωλύεται η δημοσίευση του νόμου.
18. Άρθρο 78 παρ. 2, 6
– Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος.
– Μπορεί να παρέχονται κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές για την εθνική οικονομία ιδιωτικές επενδύσεις.
19. Άρθρο 79
– Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία.
– Υποχρέωση κατάθεσης και δημοσιότητας ετήσιου απολογισμού εκ μέρους φορέων που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.
20. Άρθρο 81 παρ. 2
– Δυνατότητα επανακαθορισμού με νόμο που ψηφίζεται με αυξημένη πλειοψηφία των ασυμβιβάστων του αξιώματος του Υπουργού και του Υφυπουργού προς άλλα έργα ή ιδιότητες.
– Δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη Υπουργών.
21 Άρθρο 82
– Eτήσια έγκριση Ενιαίου Σχεδίου Κυβερνητικής Πολιτικής του επόμενου έτους, το οποίο δημοσιοποιείται και συζητείται σε ειδική συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής.
22. Άρθρο 86
– Διενέργεια ανάκρισης, προανάκρισης ή προκαταρκτικής εξέτασης από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από ανώτατο δικαστικό όργανο.
– Κατάργηση της διαβίβασης των οποιωνδήποτε στοιχείων «αμελλητί» στη Βουλή, καθώς και της αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.
– Άσκηση δίωξης για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν μέλη της Κυβέρνησης ή Υφυπουργοί κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, με απόφαση της Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, με ονομαστική ψηφοφορία.
23. Άρθρο 89
– Επιτρέπεται η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής, όπως ορίζει ο νόμος.
– Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους με οποιαδήποτε ιδιότητα στην Κυβέρνηση ή η τοποθέτησή τους σε Ανεξάρτητες Αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.
24. Άρθρο 90 παρ. 5
– Προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.
25. Άρθρο 97
– Κατάργηση της ειδικής πρόβλεψης ως προς την εκδίκαση των πολιτικών εγκλημάτων από μικτά ορκωτά δικαστήρια.
26. Άρθρο 99
– Κατάργηση του Δικαστηρίου Αγωγών Κακοδικίας και ανάθεση των σχετικών αρμοδιοτήτων στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
27. Άρθρο 100
– Πρόβλεψη της αρμοδιότητας του Ανωτάτου Ειδικού
Δικαστηρίου για τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας για ψηφισμένο νομοσχέδιο κατά το άρθρο 77 παρ. 3.
– Απόφαση περί συνταγματικότητας ψηφισμένου νομοσχεδίου δεσμεύει όλα τα δικαστήρια κατά τον έλεγχο συνταγματικότητας.
– Συγκρότηση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου από τους Προέδρους του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, από δύο συμβούλους της Επικρατείας και δύο αρεοπαγίτες, που ορίζονται ως μέλη με κλήρωση κάθε τρία χρόνια και από δύο τακτικούς καθηγητές νομικών μαθημάτων των νομικών σχολών των πανεπιστημίων της Χώρας, που ορίζονται ως μέλη με κλήρωση κάθε τρία χρόνια. Στο Δικαστήριο προεδρεύει ο αρχαιότερος από τους Προέδρους του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Αρείου Πάγου.
28. Άρθρο 101 παρ. 3, 5
– Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων.
– Η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνει με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής και/ή με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημοσίου τομέα.
– Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την Επικράτεια.
– Αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
29. Άρθρο 101A
– Επιλογή Προέδρων και Μελών Ανεξαρτήτων Αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή από κατάλογο τριών υποψηφίων που προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στο Συμβούλιο συμμετέχουν ex officio ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο Πρόεδρος του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, ο Πρόεδρος του συλλογικού οργάνου των δημοσίων πανεπιστημίων της Χώρας και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ α΄ ή β΄ βαθμού.
30. Άρθρο 102
– Νόμος καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι είναι έως δύο (2).
– Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης (φορολογική αποκέντρωση).
– Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
– Οι πειθαρχικές ποινές αργίας/έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.
31. Άρθρο 103
– Υποχρέωση αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας,
με δυνατότητα συμμετοχής και του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού.
– Η αξιολόγηση γίνεται αμφίδρομα, ήτοι και από τους υφισταμένους προς τους προϊσταμένους τους.
– Νόμος ορίζει τη διαδικασία της αξιολόγησης, τα κριτήρια, τις επιβραβεύσεις πέραν του βασικού μισθού, που συνδέονται με τα προσόντα και την απόδοση και τις, συνέπειες που αυτή μπορεί να επιφέρει, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου.
32. Άρθρο 118
– Μεταβατική διάταξη ως προς την εφαρμογή των αναθεωρημένων παραγράφων 1 και 5 του άρθρου 30 ως προς τον ήδη υπηρετούντα Πρόεδρο της Δημοκρατίας.