Δύο στα τρία έργα και μεταρρυθμίσεις που εντάχθηκαν στο ελληνικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0» με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας δεν υλοποιούνται πλέον σύμφωνα με τον αρχικό τους σχεδιασμό, όπως αυτός είχε παρουσιαστεί πριν πέντε χρόνια από την κυβέρνηση.
Όπως προκύπτει, από την εκτενή μελέτη 130 σελίδων που δημοσιοποίησε την Τετάρτη το ΠΑΣΟΚ ενόψει της συζήτησης της σχετικής επερώτησης την Παρασκευή, οι αλλαγές αυτές συνιστούν μια ριζική μεταβολή του αναπτυξιακού προγράμματος που είχε ανακοινωθεί και το οποίο σήμερα απέχει σημαντικά από τις αρχικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης.
Η μελέτη, σύμφωνα με τον υπεύθυνο Κ.Τ.Ε. Οικονομικών – Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) του ΠΑΣΟΚ, Παύλο Γερουλάνο βασίζεται στη σύγκριση του αρχικού σχεδίου του 2021 με όλες τις μεταγενέστερες αναθεωρήσεις που κατέθεσε η ελληνική κυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, η διαδικασία αυτή αποκαλύπτει μια σταδιακή αλλά σταθερή μετατόπιση στόχων, με αποτέλεσμα έργα που είχαν παρουσιαστεί ως εμβληματικά είτε να έχουν περιοριστεί, είτε τροποποιηθεί ουσιαστικά ή ακόμα και να έχουν απενταχθεί.
«Το πρόβλημα του Ελλάδα 2.0 είχε εξαρχής διεύθυνση: το Μέγαρο Μαξίμου», υποστήριξε ο Παύλος Γερουλάνος, καταλογίζοντας στην κυβέρνηση απουσία διαβούλευσης, ανεπαρκή σχεδιασμό και προχειρότητα.
«Σε κάθε αναθεώρηση έχουμε και εκπτώσεις στα έργα τα οποία έχουν πει ότι θα κάνουν και όλες οι αλλαγές είναι προς το χειρότερο», σημείωσε ο κ. Γερουλάνος περιγράφοντας ουσιαστικά ένα πρόγραμμα που «έχει πέσει έξω» σε σωρεία μέτρων, με αποτέλεσμα να υλοποιείται κάτι διαφορετικό από αυτό που είχε υποσχεθεί αρχικά η κυβέρνηση και μιλώντας για μια «χαμένη εθνική ευκαιρία».
Ο ίδιος μάλιστα παραλλήλισε τη δουλειά που έγινε από την αξιωματική αντιπολίτευση προκειμένου να καταρτιστεί η συγκεκριμένη μελέτη με …δουλεια ντετέκτιβ τονίζοντας ότι υπό κανονικές συνθήκες το ίδιο το υπουργείο Οικονομικών και τα αρμόδια ανά έργο υπουργεία θα έπρεπε να παρουσιάζουν την πορεία των παρεμβάσεων ανά 6μηνο.
Η μελέτη, όπως παρουσιάστηκε, βασίστηκε σε ανάλυση άνω των 1.300 σελίδων επίσημων κυβερνητικών εγγράφων, με τον κ. Γερουλάνο να επαναλαμβάνει αρκετές φορές ότι ο παραλληλισμός έγινε με βάση τα όσα η ίδια η κυβέρνηση είχε εξαγγείλει.
Σύμφωνα με τη μελέτη:
- Μόλις 62 από τα 195 μέτρα (32%) παραμένουν κοντά στον αρχικό τους στόχο
- 128 μέτρα (65,5%) έχουν μεταβληθεί σημαντικά ή απενταχθεί
- και από αυτά, 42 έχουν περιορισμένες αλλαγές, 66 σημαντικές αποκλίσεις και 20 έχουν πλήρως απενταχθεί
- 5 μέτρα δεν διαθέτουν επαρκή δεδομένα
Έκθεση ΠΑΣΟΚ
Η αντιπολίτευση τονίζει ότι αυτό πρακτικά σημαίνει πως μόνο το ένα τρίτο του προγράμματος υλοποιείται όπως είχε αρχικά εξαγγελθεί, ενώ το υπόλοιπο έχει αλλάξει ουσιαστικά μορφή. Ο κ. Γερουλάνος σημείωσε ότι ποτέ η Ελλάδα δεν είχε πάρει τόσα χρήματα, όσα με το Ταμείο Ανάκαμψης συμπληρώνοντας ότι στους πόρους ύψους 36 δισ. του ΤΑΑ, θα πρέπει να συνυπολογιστούν και εκείνοι άλλων προγραμμάτων που αθροίζουν συνολικά 90 δισ. ευρώ.
Στα παραδείγματα των έργων που απεντάχθηκαν εντελώς, το ΠΑΣΟΚ συγκαταλέγει έργα ύδρευσης, τη θέσπιση στρατηγικής εθνικής διαχείρισης κινδύνου καταστροφών, την υλοποίηση περιφερειακών κέντρων επιχειρήσεων πολιτικής προστασίας (ΠΕΚΕΠΠ) μέσω ΣΔΙΤ, την ανάπτυξη δικτύων 5G που παρέχουν κάλυψη όλων των ελληνικών αυτοκινητοδρόμων, τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, τη δημιουργία μονάδων παιδικής μέριμνας εντός μεγάλων επιχειρήσεων, την εξωστρέφεια του οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας της Ελλάδας, αλλά ακόμα και παρεμβάσεις για την αναβάθμιση και αναδιάταξη του συστήματος και των υποδομών του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου και βέβεια τα ηλεκτρονικά διόδια για τα οποία ουδέν νεότερο υπάρχει.
Σύμφωνα με τη μελέτη, με τους πόρους του ΤΑΑ, έγιναν «πολύ λίγα, πολύ άναρχα, πολύ σκοτεινά», καθώς όπως αναφέρεται «στο κακό σχέδιο, ήρθε να προστεθεί η εντελώς αποτυχημένη διαχείριση. Χρήματα ήρθαν και έπεσαν στην αγορά χωρίς σχεδιασμό, χωρίς όραμα. Κι αυτό είναι συνταγή αποτυχίας. Για αυτό και ποτέ άλλοτε τόσα πολλά χρήματα δεν άφησαν στη χώρα τόσο δυσανάλογα μικρό αποτέλεσμα. Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε στη διάθεσή μας τέτοιο πακτωλό χρημάτων σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Κι όμως το «Ελλάδα 2.0» έχει το μικρότερο κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα από όλα τα πακέτα στήριξης που έχει δεχθεί η χώρα μεταπολεμικά», σημειώνεται.
Ο εκπρόσωπος Τύπου Κώστας Τσουκαλάς ανέφερε ότι το ΠΑΣΟΚ είχε εξαρχής τοποθετηθεί για τα προβλήματα που θα οδηγούσαν το “Ελλάδα 2.0” σε αποτυχία κάνοντας λόγο για απουσία διαβούλευσης και διαφάνειας, πρωτοφανής έλλειψη πρόνοιας και σχεδιασμού για θέματα όπως οι κοινωνικές κατοικίες, η ενεργειακή δημοκρατία, το ΕΣΥ, η λειψυδρία και η πολιτική προστασία.
Η αντιπολίτευση υποστήριξε επίσης ότι η κυβέρνηση, όταν διαπιστώνει δυσκολία απορρόφησης ή υλοποίησης έργων, επιλέγει να τα μεταφέρει εκτός Ταμείου Ανάκαμψης, στο εθνικό ή συγχρηματοδοτούμενο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
Αυτό περιγράφεται ως διαδικασία «παρκαρίσματος» έργων, χωρίς ενιαίο σχεδιασμό, με αποτέλεσμα αφενός να δημιουργείται μια εικόνα αποσπασματικών λύσεων και όχι στρατηγικής υλοποίησης και αφετέρου να στο τέλος της ημέρας να επιβαρυνθεί ο Ελληνας φορολογούμενος για την περαίωση των έργων.
Ως κυριότερους λόγους των φτωχών επιδόσεων του ΤΑΑ στην Ελλάδα ο Γιώργος Παλαιοδήμος ανέφερε τρεις στρεβλώσεις και συγκεκριμένα:
- Την περιορισμένη αποτελεσματικότητα αναφορικά με την διάχυση επαρκών πόρων απευθείας σε επενδύσεις από την αρχή του ΤΑΑ» (σύμφωνα με τα στοιχεία υλοποίησης κατά την περίοδο 2021-2024 προκύπτει ότι, μόλις το 5,2% των αξιοποιηθέντων πόρων στο σκέλος των επιδοτήσεων κατευθύνθηκε σε παραγωγικές επενδύσεις την ίδια ώρα, ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος βρισκόταν στο 20,8%),
- Τον χρηματοδοτικό αποκλεισμό της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, καθώς το σκέλος των δανείων όπως εκχωρήθηκε στις εμπορικές τράπεζες, είχε ως αποτέλεσμα να εφαρμοστούν αυστηρά τραπεζικά κριτήρια επιλεξιμότητας, και
- Τη θεσμική και επιχειρησιακή προχειρότητα.
Υπογράμμισε ότι πολλά έργα για τα οποία η κυβέρνηση είχε δεσμευτεί αρχικά ότι θα ολοκληρωθούν εντός ΤΑΑ «θα αναγκαστούν να μεταφερθούν στο (εθνικό ή συγχρηματοδοτούμενο) Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Αυτό σημαίνει ότι έργα που έπρεπε να πληρώσει η Ευρώπη, θα κληθεί να τα πληρώσει εμμέσως με την συμμετοχή του ο Έλληνας φορολογούμενος από εθνικούς πόρους γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της δημοσιονομικής επιβάρυνσης για την οικονομία. Χωρίς ένα μεγάλο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο ικανό να διατηρήσει εν ζωή τα επενδυτικά σχέδια του ΤΑΑ θα αναγκαστούμε είτε να τα αυτόχρηματοδοτήσουμε είτε να τα εγκαταλείψουμε με προφανείς επιπτώσεις για την ανάπτυξη», ανέφερε.
Ως προς την κατάρτιση του προγράμματος, ο κ. Γερουλάνος υπενθύμισε πως στις αιτιάσεις του ΠΑΣΟΚ, ο Πρωθυπουργός είχε πει στο παρελθόν πως «αξίζουμε ένα νόμπελ οικονομικής ασυναρτησίας διότι το ΤΑΑ δεν μπορεί να αλλάξει. Από τότε το άλλαξε τέσσερις φορές».
Υποδομές και μεταφορές: έργα που χάθηκαν ή άλλαξαν …μορφή
Η μελέτη που παρουασιάστηκε εντοπίζει εκτεταμένες αλλαγές και στον τομέα των υποδομών. Έργα όπως ο Ε65 και ο ΒΟΑΚ μολονότι παραμένουν στο πρόγραμμα, διαπιστώνεται ότι έχουν υποστεί διαφοροποιήσεις σε στόχους και στάδια υλοποίησης.
Στα σιδηροδρομικά έργα, όπως ο Προαστιακός Δυτικής Αττικής, παρατηρούνται μεταβολές στα χρονοδιαγράμματα και στο εύρος των παρεμβάσεων, χωρίς σαφή δέσμευση για τελική πιστοποίηση όπως στον αρχικό σχεδιασμό.
Ακόμα και στα έργα αποκατάστασης από τις κακοκαιρίες Daniel και Elias, οι αλλαγές είναι, σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, εμφανείς. Ως προς τα οδικά (ορόσημο 349): αντί για ολοκλήρωση έργων αποκατάστασης σε 200 σημεία σε μήκος 2.100 χλμ. του περιφερειακού οδικού δικτύου, προβλέπεται πλέον μέχρι τα τέλη 2025 «εκτέλεση εργασιών αποκατάστασης σε 129 τοποθεσίες του οδικού δικτύου στις περιοχές που επλήγησαν από τις κακοκαιρίες «DANIEL» και «ELIAS».
Για τα σιδηροδρομικά (ορόσημο 350): αντί για ολοκλήρωση της αποκατάστασης του σιδηροδρομικού δικτύου στα τμήματα Δομοκού – Ραψάνης και στους τρεις κάθετους άξονες (Λάρισα – Βόλος, Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα και γραμμή Πηλίου), προβλέπεται πλέον μέχρι τα τέλη 2025 «εργασίες αποκατάστασης σε τμήματα του οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου, και συγκεκριμένα: – στα τμήματα από τον Δομοκό έως την Κραννώνα του κύριου άξονα Αθήνας Θεσσαλονίκης – στα τμήματα από το τέρμα του σταθμού Λάρισας έως την αρχή του σταθμού Λατομείο (εκτός από δευτερεύουσες γραμμές σε ενδιάμεσους σταθμούς, παράπλευρες οδούς και συστήματα διαμήκους αποστράγγισης) του άξονα Λάρισας-Βόλου – στο τμήμα Παλαιοφάρσαλος Καλαμπάκα, και – στη γραμμή Πηλίου».
Παρά τις αλλαγές, ορισμένα έργα παραμένουν σταθερά, όπως οι «Έξυπνες Γέφυρες», οι ψηφιακές αναβαθμίσεις του ΟΣΕ και οι μεταρρυθμίσεις ψηφιοποίησης στο Υπουργείο Υποδομών.
Αντίθετα, χαρακτηριστικό παράδειγμα απένταξης αποτελεί το έργο ηλεκτρονικών διοδίων, το οποίο είχε παρουσιαστεί ως βασική μεταρρύθμιση διαλειτουργικότητας στο οδικό δίκτυο, αλλά πλέον έχει …εξαφανιστεί.