Αν περπατήσεις σήμερα στα ορεινά χωριά του Δήμου Καλαβρύτων στην καρδιά του χειμώνα, θα αντικρίσεις μια θλιβερή πραγματικότητα. Πέτρινα σπίτια με κλειστά παντζούρια, πλατείες που κάποτε έσφυζαν από ζωή και σήμερα είναι άδειες, και στα σχολεία που παλιά είχαν δεκάδες μαθητές, να έχει χρόνια να ακουστεί το κουδούνι να χτυπάει.
Η σύγκριση ανάμεσα στη σημερινή εικόνα και στην πραγματικότητα της επαρχίας μας πριν από μερικές δεκαετίες είναι αποκαλυπτική και δείχνει με ξεκάθαρο τρόπο τι πρόκειται να ακολουθήσει στο μέλλον. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη και τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Aging Report), ότι ο συνολικός πληθυσμός της Ελλάδας προβλέπεται να υποχωρήσει δραματικά τις επόμενες δεκαετίες, από τα 10,4 εκατομμύρια σήμερα στα 7,6 εκατομμύρια έως το 2080, καταγράφοντας απώλεια σχεδόν 2,8 εκατομμυρίων κατοίκων, το πρόβλημα αποκτά Εθνικές διαστάσεις.
Στα Καλάβρυτα και ευρύτερα στην ορεινή Αχαΐα, η πληθυσμιακή συρρίκνωση αναδεικνύεται ως η υπ’ αριθμόν 1 πρόκληση, η αντιμετώπιση της οποίας απαιτεί ριζικές τομές και στοχευμένες πολιτικές. Η ανάγκη να τεθεί το δημογραφικό στην κορυφή της ατζέντας αναδείχθηκε εμφατικά και μέσα από τις εργασίες της σχετικής ημερίδας που διοργάνωσαν ο Όμιλος των Απανταχού Καλαβρυτινών και το kalavritalive.gr το περασμένο καλοκαίρι. Η κεντρική διαπίστωση αδιαπραγμάτευτη. Η ερήμωση των ορεινών όγκων δεν αναστέλλεται με αποσπασματικά επιδόματα και πρόσκαιρα μέτρα, αλλά μόνο με τη δημιουργία ενός βιώσιμου περιβάλλοντος που θα επιτρέπει στους νέους να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούν την οικογένεια τους στον τόπο τους.
Η σκληρή πραγματικότητα. Τα χωριά που σβήνουν σιωπηλά
Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ, ο Δήμος Καλαβρύτων αριθμεί 9.223 μόνιμους κατοίκους, καταγράφοντας μείωση περίπου 17,5% μέσα σε μία δεκαετία.
Αν μάλιστα συγκρίνουμε τη σημερινή εικόνα με εκείνη των προηγούμενων δεκαετιών, το αποτέλεσμα συγκλονίζει. Ας δούμε κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα:
Λαπαναγοί. Ένα ιστορικό και άγριας ομορφιάς χωριό που τις προηγούμενες δεκαετίες είχε 350 με 400 κατοίκους, ενεργή αγροτική παραγωγή και δεκάδες παιδιά στο σχολείο, σήμερα στα χαρτιά μετράει μόλις 12 άτομα.
Βιλιβίνα. Ένας οικισμός με πλούσια παράδοση και βαθιές ρίζες που αποτελούσε μια ζωντανή κοινότητα με συνεχή κοινωνική ζωή και πάνω από 250 κατοίκους, σήμερα παλεύει με την ερήμωση με μόλις 27 ανθρώπους.
Φλάμπουρα. Παρά τη σχετικά κοντινή απόσταση από την πόλη των Καλαβρύτων, οι νεότεροι αναζήτησαν αλλού το μέλλον τους και έτσι από 200 με 250 ντόπιους σήμερα απαριθμούν μόλις 36.
Κάτω Ζαχλωρού. Χτισμένη μέσα στο επιβλητικό φαράγγι του Βουραϊκού, γνώρισε μεγάλες δόξες ως κεφαλοχώρι και βασικός σταθμός του Οδοντωτού. Σήμερα, παρότι σφύζει από επισκέπτες τα Σαββατοκύριακα, ο μόνιμος χειμερινός πληθυσμός της είναι ελάχιστος και ανέρχεται στα 49 άτομα.
Ρωγοί. Χτισμένοι αμφιθεατρικά με μοναδική θέα, είχαν κάποτε ακμαία τοπική κοινωνία, η οποία συρρικνώθηκε δραματικά και από 250 κατοίκους έχει φτάσει στους 49.
Λαγοβούνι. Διατηρεί τον ήσυχο γραφικό του χαρακτήρα, έχοντας χάσει ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του προς τα αστικά κέντρα και από 250 περίπου κατοίκους σήμερα έχει μόνο 51.
Σιγούνι. Αποτελούσε παραδοσιακά έναν ορεινό πυρήνα ζωής με πέτρινα σπίτια και καλντερίμια, ο οποίος επλήγη από τη φυγή των μονίμων κατοίκων και από 250 σήμερα έχει μόνο 52.
Κάτω Λουσοί. Στον ιστορικό κάμπο των Σουδενών, κουβαλούν βαριά κληρονομιά από την αρχαιότητα και την Επανάσταση του ’21, βλέποντας όμως τη νεολαία να φεύγει διαχρονικά και από 300 κατοίκους έχουν φτάσει στους 53.
Βάλτα: Ένα χωριό με ιστορικές ρίζες και πλούσιο φυσικό περιβάλλον, του οποίου οι μόνιμοι κάτοικοι από 250, έχουν πλέον περιοριστεί στους 57 και δίνουν καθημερινό αγώνα.
Τα παραδείγματα είναι πολλά. Σχεδόν όλα τα χωριά της περιοχής μας αντιμετωπίζουν την ίδια ακριβώς κατάσταση, βλέποντας τον χειμώνα τους κατοίκους να λιγοστεύουν ολοένα και περισσότερο.
Υποδομές, κοινωνικό κράτος και το αδιέξοδο με τα ενοίκια
Κανένα αναπτυξιακό σχέδιο δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς σύγχρονες και αξιόπιστες δημόσιες υποδομές. Για να επιλέξει ένα νέο ζευγάρι να μείνει στην ορεινή Αχαΐα και να δημιουργήσει οικογένεια, απαιτούνται αυτονόητες εγγυήσεις ποιότητας ζωής.
Ισχυρές δομές Υγείας. Η στελέχωση των κέντρων υγείας και των ιατρείων με μόνιμο προσωπικό αποτελεί βασική προϋπόθεση ασφάλειας για νέες οικογένειες και ηλικιωμένους.
Παιδεία και φροντίδα. Η διατήρηση και αναβάθμιση των σχολικών μονάδων και των δομών προσχολικής αγωγής.
Οδικά δίκτυα και συνδεσιμότητα. Η βελτίωση της πρόσβασης με σύγχρονο οδικό δύκτιο προσαρμόσμενο στις ιδιαίτερες καιρικές συνθήκες της ορεινής Αχαΐας.
Δημόσιες και τραπεζικές υπηρεσίες. Υπηρεσίες που παλιότερα υπήρχαν σε κάθε κεφαλοχώρι, όπως οι τράπεζες, τα ταμεία ή τα ΕΛΤΑ και ο ΟΤΕ έχουν πλέον κλείσει, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι, να αναγκάζονται να μετακινούνται στα Καλάβρυτα ή στις περισσότερες περιπτώσεις μέχρι το Αίγιο και την Πάτρα ακόμη και για τις πιο απλές διεκπεραιώσεις.
Εύρεση εργασίας και προοπτικές απασχόλησης. Το περιορισμένο εύρος επιλογών πέρα από τον τουρισμό και την αγροτική παραγωγή και η έλλειψη σταθερών και εναλλακτικών θέσεων εργασίας εγκλωβίζει τους νέους, καθιστώντας αδύνατη την οικονομική τους ανεξαρτησία και αναγκάζοντάς τους να στραφούν αποκλειστικά σε εποχικές ή χαμηλά αμειβόμενες δουλειές.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο αγκάθι στην πράξη αποδεικνύεται το οξύ πρόβλημα της στέγασης. Οι διαθέσιμες κατοικίες είναι ελάχιστες και τα ενοίκια, εξαιτίας της τουριστικής ζήτησης, βρίσκονται στα ύψη. Χωρίς γενναία στεγαστικά κίνητρα, η στελέχωση των κρίσιμων κοινωνικών δομών με γιατρούς, εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και άλλους δημόσιους λειτουργούς παραμένει προβληματική αλλά και η απόφαση νέων ανθρώπων επιλέξουν να χτίσουν το μέλλον τους στην περιοχή γίνεται απαγορευτική.
Ο πρωτογενής τομέας και ο τουρισμός τεσσάρων εποχών
Η οικονομική αυτοδυναμία της περιοχής περνά μέσα από τον εκσυγχρονισμό της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής. Η μείωση του κόστους, η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία για νέους αγρότες, η τυποποίηση των τοπικών προϊόντων και η ισχυρή ταυτότητα προέλευσης μπορούν να κάνουν το αγροτικό επάγγελμα ξανά ελκυστικό.
Παράλληλα, ο τουρισμός πρέπει να περάσει από την εποχικότητα σε ένα βιώσιμο μοντέλο τεσσάρων εποχών. Η ανάδειξη του φυσικού πλούτου, της θρησκευτικής και ιστορικής κληρονομιάς, των εναλλακτικών δραστηριοτήτων και η σύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή δημιουργούν ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα που διαχέει τα οφέλη σε ολόκληρη την κοινωνία.
Ψηφιακή συνδεσιμότητα και νέα επαγγέλματα. Η ευκαιρία για τους ψηφιακούς νομάδες
Η τεχνολογία προσφέρει πλέον μια τεράστια και ανεκμετάλλευτη ευκαιρία για την αναζωογόνηση της υπαίθρου. Την αποδέσμευση της εργασίας από τον φυσικό χώρο. Η επέκταση των δικτύων υψηλών ταχυτήτων ανοίγει τον δρόμο για τη λεγόμενη τηλεργασία.
Φανταστείτε έναν νέο επιστήμονα, έναν προγραμματιστή, έναν γραφίστα ή έναν ελεύθερο επαγγελματία, να μπορεί να εργάζεται για μια εταιρεία της Αθήνας ή ακόμα και του εξωτερικού, έχοντας ως γραφείο το σπίτι του σε κάποιο χωριό των Καλάβρύτων, απολαμβάνοντας παράλληλα ηρεμία και ποιότητα ζωής. Για να συμβεί όμως αυτό, η πολιτεία και οι τοπικοί φορείς πρέπει να επενδύσουν στη δημιουργία “Έξυπνων Χωριών”, με ισχυρές ψηφιακές υποδομές και κίνητρα εγκατάστασης για όσους μπορούν να εργαστούν απομακρυσμένα. Η τεχνολογία μπορεί να γίνει το κλειδί που θα φέρει πίσω νέους ανθρώπους, μετατρέποντας τα ορεινά χωριά σε σύγχρονες κοινότητες του μέλλοντος.
Πίσω από τους αριθμούς και τις διαπιστώσεις όμως κρύβονται οι άνθρωποι. Είναι οι ηλικιωμένοι που αρνούνται πεισματικά να αφήσουν τα σπίτια τους, οι λιγοστοί νέοι κτηνοτρόφοι και αγρότες που παλεύουν καθημερινά να κρατήσουν ζωντανά τα κοπάδια και τα χωράφια τους, αλλά κυρίως και εκεί είναι το κλειδί, οι απόδημοι και όχι μόνο, που βαθιά μέσα τους ονειρεύονται να βρουν τα κατάλληλα κίνητρα για να αφήσουν πίσω τους την πόλη και να κάνουν την επιστροφή στα χωριά μας πραγματικότητα.

