Μικρότερη μηνιαία δόση, μεγαλύτερο «κούρεμα» και δυνατότητα διάσωσης της κύριας κατοικίας μπορεί να φέρει η νέα επιλογή που ενεργοποιείται από σήμερα στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό. Η μεγάλη αλλαγή αφορά όσους έχουν και άλλα ακίνητα, καθώς μπορούν πλέον να επιδιώξουν τη διατήρηση του σπιτιού στο οποίο μένουν, με την υπόλοιπη περιουσία να μπορεί να οδηγηθεί σε ρευστοποίηση για την αποπληρωμή των χρεών.Στην πράξη, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η ακίνητη περιουσία όταν στόχος είναι η διάσωση της κύριας κατοικίας. Μέχρι σήμερα η συνολική περιουσία επηρέαζε τη διαμόρφωση της πρότασης. Με το νέο πλαίσιο ανοίγει η δυνατότητα να διαχωριστεί η κύρια κατοικία από τα υπόλοιπα ακίνητα, τα οποία μπορούν να οδηγηθούν σε εκποίηση.
Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στον υπολογισμό της ρύθμισης. Στην αντιπρόταση των χρηματοδοτικών φορέων, για τον υπολογισμό των μηνιαίων δόσεων λαμβάνεται ως αξία ακίνητης περιουσίας μόνο η αξία της κύριας κατοικίας, ενώ η εκποίηση των υπόλοιπων ακινήτων καταγράφεται ως όρος στη σύμβαση αναδιάρθρωσης.
Αυτό μπορεί, ανάλογα με τα εισοδήματα, το ύψος των χρεών και τα υπόλοιπα δεδομένα κάθε οφειλέτη, να οδηγήσει σε ευνοϊκότερη ρύθμιση, με χαμηλότερη μηνιαία επιβάρυνση και μεγαλύτερο «κούρεμα».
Για παράδειγμα, ένας οφειλέτης διαθέτει το σπίτι στο οποίο κατοικεί, ένα εξοχικό και ένα οικόπεδο. Με τη νέα διαδικασία μπορεί να διαμορφωθεί πρόταση που αφήνει εκτός εκποίησης την κύρια κατοικία και προβλέπει τη ρευστοποίηση άλλων ακινήτων, στην έκταση που απαιτείται για την ικανοποίηση των πιστωτών. Αυτό είναι και το «αντάλλαγμα» της νέας δυνατότητας: η κύρια κατοικία μπορεί να διασωθεί, αλλά η υπόλοιπη ακίνητη περιουσία δεν απολαμβάνει την ίδια προστασία.
Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικά «ψιλά γράμματα». Ο οφειλέτης δεν αποφασίζει μονομερώς ποια ακίνητα θα εκποιήσει. Με την οριστική υποβολή της αίτησης, οι συμμετέχοντες πιστωτές μπορούν να καταθέσουν αντιπρόταση που προβλέπει την εκποίηση των λοιπών ακινήτων, πλην της κύριας κατοικίας, στην έκταση που απαιτείται για την ικανοποίηση των απαιτήσεων.
Ο τελευταίος λόγος για την αποδοχή της συμφωνίας παραμένει στον οφειλέτη. Ο νόμος προβλέπει ρητά ότι μπορεί να αποδεχθεί ή να απορρίψει την αντιπρόταση. Αν την αποδεχθεί, η εκποίηση των συγκεκριμένων ακινήτων περνά ως όρος στη σύμβαση αναδιάρθρωσης.Από τη στιγμή που υπογραφεί η σύμβαση και όσο ο οφειλέτης τηρεί τους όρους της, ενεργοποιείται και η ουσιαστική προστασία του σπιτιού: οι πιστωτές που δεσμεύονται από τη συμφωνία δεν μπορούν να επισπεύσουν αναγκαστική εκτέλεση στην κύρια κατοικία, να λάβουν ασφαλιστικά μέτρα επ’ αυτής, να εγγράψουν νέα υποθήκη ή να μετατρέψουν προσημείωση σε υποθήκη.
Αντίθετα, αν ο οφειλέτης αθετήσει τη σύμβαση, η προστασία παύει. Μάλιστα, ο νόμος προβλέπει ότι τα ποσά που είχαν ρυθμιστεί με τη σύμβαση που αθετήθηκε δεν μπορούν στη συνέχεια να ρυθμιστούν εκ νέου με νέα αίτηση στον Εξωδικαστικό.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και όταν το σπίτι δεν ανήκει αποκλειστικά στον οφειλέτη. Εάν η κύρια κατοικία ανήκει κατά ιδανικό μερίδιο και σε συνοφειλέτη ή εγγυητή για την οφειλή του αιτούντος, απαιτείται να συνυποβάλει την αίτηση και να συνυπογράψει τη σύμβαση ώστε να μπορεί να υποβληθεί η συγκεκριμένη αντιπρόταση.
Η εκποίηση των άλλων ακινήτων δεν γίνεται επίσης χωρίς συγκεκριμένη διαδικασία. Την πρωτοβουλία αναλαμβάνει κατά κανόνα ο χρηματοδοτικός φορέας με την υψηλότερη ενυπόθηκη απαίτηση και η εκποίηση πραγματοποιείται ηλεκτρονικά. Η ημερομηνία της δεν μπορεί να απέχει λιγότερο από 40 ούτε περισσότερο από 60 ημέρες από τη σύνταξη της σχετικής έκθεσης του δικαστικού επιμελητή.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη «δεύτερη ευκαιρία» που αφορά όσους είχαν ήδη περάσει από τον Εξωδικαστικό. Για διάστημα έξι μηνών από την έναρξη ισχύος της νέας ρύθμισης προβλέπεται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, η δυνατότητα υποβολής νέας αίτησης και από οφειλέτες που είχαν αθετήσει προηγούμενη σύμβαση Εξωδικαστικού λόγω μη καταβολής των προβλεπόμενων ποσών. Η δυνατότητα επεκτείνεται, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος, και σε οφειλέτες που είχαν ζητήσει στο παρελθόν υπαγωγή στον νόμο 3869/2010.
Το νέο εργαλείο αφορά κυρίως όσους διαθέτουν περισσότερα από ένα ακίνητα. Για έναν οφειλέτη που διαθέτει μόνο την κύρια κατοικία του δεν υπάρχει άλλη ακίνητη περιουσία που μπορεί να ρευστοποιηθεί και συνεπώς δεν προκύπτει το ίδιο πρακτικό όφελος από τη συγκεκριμένη δυνατότητα.Παράλληλα, έχει ήδη ανοίξει περισσότερο η «πόρτα» του Εξωδικαστικού για μικρότερα χρέη. Η πλατφόρμα δέχεται πλέον οφειλές από 5.000 ευρώ, ενώ μέσω του μηχανισμού μπορούν να προβλεφθούν έως 240 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο και έως 420 δόσεις προς χρηματοδοτικούς φορείς.
Έτσι, ένας πολίτης με συνολικά χρέη, για παράδειγμα, 6.000 ή 7.500 ευρώ προς ΑΑΔΕ, e-ΕΦΚΑ, τράπεζες ή servicers μπορεί πλέον να υποβάλει αίτηση και να ζητήσει συνολική ρύθμιση.
Ο Εξωδικαστικός έχει ήδη εξελιχθεί σε βασικό κανάλι ρύθμισης του ιδιωτικού χρέους. Με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, έχουν πραγματοποιηθεί 69.997 επιτυχείς ρυθμίσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε αρχικές οφειλές 20,56 δισ. ευρώ. Μόνο τον Αύγουστο προστέθηκαν 1.364 νέες επιτυχείς ρυθμίσεις, ενώ το ποσοστό εγκρισιμότητας των αιτήσεων έχει φθάσει στο 71%.
Σημαντική είναι και η συμμετοχή των οικονομικά ευάλωτων νοικοκυριών, με 7.855 επιτυχείς ρυθμίσεις ευάλωτων οφειλετών, από τις οποίες 528 αφορούν άτομα με αναπηρία. Παράλληλα έχουν καταγραφεί 627 αναστολές πλειστηριασμών.
Οι συνολικές διαγραφές χρεών μέσω του μηχανισμού έχουν φθάσει τα 6,66 δισ. ευρώ, ενώ τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα «κουρέματα» ανά κατηγορία οφειλής.