Το θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για την καθολική εφαρμογή της απαγόρευσης πώλησης καπνικών προϊόντων και αλκοόλ σε ανηλίκους παρουσίασαν τα υπουργεία Υγείας, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης και Προστασίας του Πολίτη.
Το νέο πλαίσιο εισάγει σαφή και καθολική απαγόρευση πώλησης, διάθεσης και προσφοράς προϊόντων καπνού, νικοτίνης και αλκοόλ σε ανηλίκους, μεταφέροντας ρητά την ευθύνη ελέγχου ηλικίας στον πωλητή.
Σε περίπτωση μη επίδειξης αποδεικτικού ηλικίας, η συναλλαγή απαγορεύεται, ενώ καταργείται πλήρως η διάθεση των προϊόντων μέσω αυτόματων πωλητών.
Κεντρικό εργαλείο εφαρμογής αποτελεί η ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας μέσω των εφαρμογών Gov.gr Wallet και Kids Wallet. Ο πωλητής δημιουργεί QR code, το οποίο σαρώνει ο αγοραστής, και εμφανίζεται ένδειξη έγκρισης ή απόρριψης χωρίς αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων.
Παράλληλα, θεσπίζεται το Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων (alto.gov.gr), στο οποίο υποχρεούνται να εγγραφούν όλοι οι πωλητές καπνού και αλκοόλ έως τις 16 Απριλίου 2026.
Μέσω του μητρώου επιτυγχάνονται πλήρης χαρτογράφηση της αγοράς, διαλειτουργικότητα αρχών και στοχευμένοι έλεγχοι, με χρήση QR code για την επιβεβαίωση νομιμότητας.
Το πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές ρυθμίσεις για νέα προϊόντα νικοτίνης, τα οποία δεν επιτρέπεται να πωλούνται σε ανηλίκους, να διατίθενται μέσω αυτόματων πωλητών ή χωρίς παρουσία υπαλλήλου, ενώ πρέπει να τοποθετούνται σε ειδικές προθήκες.
Σε ό,τι αφορά τους χώρους διασκέδασης, απαγορεύονται η είσοδος και παραμονή ανηλίκων σε αμιγή μπαρ και νυχτερινά κέντρα. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπονται ιδιωτικές εκδηλώσεις υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με υποχρεωτική δήλωση στην πλατφόρμα events.gov.gr.
Για την εποπτεία της αγοράς δημιουργείται ειδικό τμήμα στον ΕΟΔΥ, με αρμοδιότητα τη συλλογή δεδομένων και την υποστήριξη πολιτικών δημόσιας υγείας.
Η πώληση ή διάθεση των προϊόντων σε ανηλίκους καθίσταται πλέον ποινικό αδίκημα, με ποινές φυλάκισης έως τρία έτη και χρηματικά πρόστιμα.
Ο υπουργός Υγείας Αδωνις Γεωργιάδης δήλωσε ότι «η σημερινή πρωτοβουλία σηματοδοτεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στον τομέα της δημόσιας υγείας, με επίκεντρο την προστασία των ανηλίκων».
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου ανέφερε ότι «η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επίλυση πραγματικών κοινωνικών προβλημάτων».
Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης υπογράμμισε ότι «η προστασία των ανηλίκων αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα», σημειώνοντας ότι έχουν ήδη πραγματοποιηθεί 82.094 έλεγχοι, με 313 συλλήψεις και 433 δικογραφίες.
Η εικόνα στην Πάτρα
Παρά τις διαχρονικές απαγορεύσεις και τις επαναλαµβανόµενες καµπάνιες ενηµέρωσης, στην Πάτρα εξακολουθούν να λειτουργούν περίπτερα σε κεντρικά σηµεία της πόλης που πωλούν καπνικά προϊόντα σε ανηλίκους, συχνά χωρίς κανέναν έλεγχο ηλικίας.
Μαθητές γυµνασίων και λυκείων προµηθεύονται τσιγάρα και καπνό λίγα µόλις µέτρα από σχολικά συγκροτήµατα, πλατείες και πολυσύχναστους δρόµους, δηµιουργώντας ένα ανησυχητικό τοπίο ανοχής και παραβατικότητας.
Το φαινόµενο δεν αποτελεί µεµονωµένη πρακτική, αλλά µια παγιωµένη κατάσταση που αναπαράγεται καθηµερινά, παρά το σαφές νοµικό πλαίσιο.
Αποσπασµατικοί έλεγχοι
Ωστόσο, στην πράξη, η εφαρµογή παραµένει ζητούµενο. Στην Πάτρα, οι έλεγχοι χαρακτηρίζονται αποσπασµατικοί, ενώ η έλλειψη συστηµατικής παρουσίας των αρµόδιων αρχών αφήνει περιθώρια για παραβάσεις. Πολλοί περιπτερούχοι φαίνεται να επενδύουν στη χαµηλή πιθανότητα ελέγχου, αγνοώντας τις συνέπειες για τη δηµόσια υγεία και την ανήλικη νεολαία.
Το αποτέλεσµα είναι η εύκολη πρόσβαση των ανηλίκων στον καπνό να παραµένει καθηµερινό φαινόµενο, υπονοµεύοντας κάθε προσπάθεια πρόληψης.
Τα πρώτα στοιχεία από την Αχαΐα ενισχύουν την ανησυχία. Μέσα σε µόλις τρεισήµισι µήνες, οι παραβάσεις για παραµέληση ανηλίκων έχουν αυξηθεί κατά 50%, γεγονός που καταδεικνύει την έκταση του προβλήµατος και την ανάγκη για αυστηρούς και στοχευµένους ελέγχους στην περιοχή.
Οι αριθµοί αυτοί δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασµού και αναδεικνύουν ότι, παρά τα ψηφιακά εργαλεία και τις εξαγγελίες, η πραγµατικότητα στα περίπτερα της Πάτρας παραµένει σκληρή και επικίνδυνη για τους ανήλικους.