Νέα εποχή για το ιδιωτικό χρέος και τους οφειλέτες ανοίγει το σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης που ετοιμάζεται να τεθεί σε λειτουργία μέσω gov.gr, καθώς το Δημόσιο δεν θα περιορίζεται πλέον στην απλή καταγραφή των χρεών.
Το ιδιωτικό χρέος περνά πλέον σε φάση αλγοριθμικής παρακολούθησης, καθώς οι οφειλέτες θα αξιολογούνται με βάση τη συμπεριφορά τους απέναντι στην εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία και, σε δεύτερο χρόνο, το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η βασική αλλαγή δεν είναι ότι το κράτος απλώς θα γνωρίζει ποιος χρωστά. Αυτό ήδη συμβαίνει μέσα από την ΑΑΔΕ, το ΚΕΑΟ και τα υφιστάμενα μητρώα. Το στοιχείο που φέρνει το νέο σύστημα είναι ότι η πληροφορία αυτή θα μετατρέπεται σε πιστοληπτικό σκορ, δηλαδή σε βαθμό αξιοπιστίας, ο οποίος θα δείχνει όχι μόνο τι έχει κάνει κάποιος μέχρι σήμερα, αλλά και πόσο πιθανό θεωρείται να αθετήσει τις υποχρεώσεις του στο μέλλον.
Με άλλα λόγια, το σύστημα δεν θα λειτουργεί σαν απλό πιστοποιητικό οφειλών αλλά θα συνδυάζει δεδομένα από δηλώσεις, εισοδήματα, ακίνητη περιουσία, ασφαλιστικές οφειλές, πληρωμές, ρυθμίσεις, πλειστηριασμούς και πτωχεύσεις και θα τα περνά μέσα από υποδείγματα πρόβλεψης. Από εκεί θα προκύπτει μια κατηγορία πιστοληπτικής αξιολόγησης για κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ζητά την έκδοση της σχετικής ενημέρωσης.
Από την καταγραφή στην πρόβλεψη
Στον πυρήνα του νέου συστήματος βρίσκεται η πρόβλεψη αθέτησης οφειλών. Σύμφωνα με την παρουσίαση του έργου, τα υποδείγματα δεν εξετάζουν μόνο την «ικανότητα αποπληρωμής», δηλαδή το εισόδημα, την περιουσία ή τα οικονομικά μεγέθη μιας επιχείρησης. Εξετάζουν και την «πρόθεση αποπληρωμής», δηλαδή το πώς συμπεριφέρθηκε κάποιος στο παρελθόν όταν έπρεπε να πληρώσει.
Αυτό σημαίνει ότι μετρά αν υπήρξαν ληξιπρόθεσμες οφειλές, αν οι πληρωμές έγιναν πριν ή μετά την προθεσμία, αν ενεργοποιήθηκαν μέτρα αναγκαστικής είσπραξης, αν υπήρξαν πλειστηριασμοί ή πτωχεύσεις και αν οι ρυθμίσεις τηρήθηκαν. Τα δεδομένα αυτά γίνονται συντελεστές σε έναν μηχανισμό που επιχειρεί να βγάλει συμπέρασμα για τη μελλοντική συμπεριφορά του πολίτη ή της επιχείρησης.
Δηλαδή, ένας φορολογούμενος ή μια επιχείρηση δεν θα εμφανίζεται μόνο ως συνεπής ή ασυνεπής αλλά θα εντάσσεται σε βαθμίδα. Για τα φυσικά πρόσωπα η κλίμακα κινείται από την εξαιρετική εικόνα έως τις χαμηλές βαθμίδες και την ένδειξη ουσιώδους κινδύνου. Για τις επιχειρήσεις η κατάταξη είναι ακόμη πιο αναλυτική, με περισσότερες ενδιάμεσες κατηγορίες.
Ένα ιδιότυπο πιστοληπτικό «φακέλωμα»
Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιότυπο πιστοληπτικό «φακέλωμα» της οικονομικής ζωής πολιτών και επιχειρήσεων, εντός ενός θεσμικά ρυθμισμένου πλαισίου και με την χρήση κωδικών TAXISnet, συμπυκνώνοντας όλα τα δεδομένα σε μία πιστοληπτική βαθμολογία.
Βάσει των παραδειγμάτων του ΥΠΟΙΚ, ένας μισθωτός με εισόδημα 25.000 ευρώ, ακίνητη περιουσία, τόκους από καταθέσεις, χωρίς ληξιπρόθεσμα ποσά και με πληρωμές πριν από τη λήξη της προθεσμίας μπορεί να λαμβάνει βαθμολογία Α. Ένας συνταξιούχος χωρίς ληξιπρόθεσμες οφειλές, αλλά με χαμηλότερο εισόδημα και πληρωμές περίπου έναν μήνα μετά την προθεσμία, μπορεί να βαθμολογείται χαμηλότερα, με Β.
Αντίστοιχα, μια μικρή επιχείρηση με κέρδη, πωλήσεις 1,2 εκατ. ευρώ, ενεργητικό 1,3 εκατ. ευρώ και εμπρόθεσμη εξόφληση του 95% των οφειλών της μπορεί να λαμβάνει Α-. Μια άλλη επιχείρηση με ζημίες, φορολογικές υποχρεώσεις, ληξιπρόθεσμες καθυστερήσεις άνω των τριών μηνών, ενδείξεις διοικητικών ή αναγκαστικών μέτρων και εμπρόθεσμη εξόφληση μόλις 3% μπορεί να πέφτει στο C-.
Το χαμηλό σκορ και η αγορά
Στην αρχική πιλοτική φάση, όπως διευκρινίστηκε, η βαθμολόγηση δεν θα παράγει έννομα αποτελέσματα. Δεν θα μπορεί δηλαδή μια τράπεζα να πει ότι αρνείται συναλλαγή ή βάζει δυσμενέστερους όρους επειδή είδε το συγκεκριμένο έγγραφο, πριν ενεργοποιηθεί πλήρως το σύστημα.
Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι σαφής. Το σκορ δεν σχεδιάζεται μόνο ως προσωπική ενημέρωση του πολίτη στη θυρίδα του gov.gr. Σε επόμενο στάδιο, προβλέπεται ενοποιημένη βαθμολόγηση με Τειρεσία, εφόσον το ζητήσει ο ενδιαφερόμενος, αλλά και δυνατότητα τρίτων φορέων να αιτούνται πιστοληπτική ενημέρωση για λογαριασμό πολίτη ή επιχείρησης, με συναίνεση.
Εκεί το χαμηλό σκορ ενδεχομένως να μετατραπεί σε εμπόδιο χρηματοδότησης για της οφειλέτες. Αν η βαθμολογία χρησιμοποιηθεί σε τραπεζικές συναλλαγές, αξιολόγηση χρηματοδότησης ή της οικονομικές σχέσεις, τότε μια παλιά καθυστέρηση, μια ρύθμιση που δοκιμάστηκε ή μια περίοδος πίεσης ρευστότητας μπορεί να ακολουθεί τον φορολογούμενο ως αρνητική ένδειξη αξιοπιστίας.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για ελεύθερους επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις, όπου η οικονομική εικόνα δεν είναι πάντα γραμμική. Η καθυστέρηση μιας πληρωμής από πελάτη, η εποχικότητα της δραστηριότητας ή η συγκέντρωση φορολογικών υποχρεώσεων σε συγκεκριμένες περιόδους μπορεί να πιέζουν τη ρευστότητα, χωρίς να σημαίνουν απαραίτητα συστηματική αδυναμία πληρωμής.
Το υπουργείο Οικονομικών ξεκαθαρίζει ότι τα ενοίκια δεν μπαίνουν στο σύστημα καθώς δεν υπάρχει σχετικό θεσμικό πλαίσιο. Δεν προβλέπεται συλλογή πληροφοριών για μισθώματα ούτε αποτύπωση τυχόν αθέτησης πληρωμής ενοικίων.