Πριν καν μπει ο Ιούλιος, άλλαξε ήδη πλέον το παιχνίδι με τα μικρά δέματα από τρίτες χώρες και, ταυτόχρονα, άλλαξε και ο λογαριασμός για εκατομμύρια καταναλωτές που σχεδίαζαν ηλεκτρονικές αγορές από πλατφόρμες του εξωτερικού, πριν καν αυτές περάσουν περνούν από τα ευρωπαϊκά τελωνεία.
Η ΑΑΔΕ, με νέα εγκύκλιο, ξεκαθαρίζει ότι από την ερχόμενη Τετάρτη… τελειώνει η τελωνειακή ατέλεια για εισαγόμενα αγαθά χαμηλής αξίας έως 150 ευρώ. Από την 1η Ιουλίου, στα τελωνεία της Ελλάδας και ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα επιβάλλεται ειδικός κατ’ αποκοπή δασμός 3 ευρώ ανά γραμμή (στίχο) διασάφησης στις απευθείας εξ αποστάσεως πωλήσεις B2C (Business2Customer) , σε ό,τι εισάγεται στην Ευρώπη.
Ωστόσο, σε πρώτη φάση τουλάχιστον, φαίνεται ότι το μέτρο «έπιασε» ήδη και λειτουργεί αποτρεπτικά: καταναλωτές ματαιώνουν αγορές επειδή για πακέτο αγορών 6 ευρώ, τη στιγμή της παραγγελίας στις πλατφόρμες, βλέπουν στην οθόνη τους να επιβάλλεται κατ’ αποκοπήν τέλος 9 ευρώ (για 3 διαφορετικά είδη προϊόντων). Η τελική χρέωση φτάνει ξαφνικά στα 15 ευρώ, παρότι η αγορά γίνεται σήμερα -αφού η παράδοση αποκλείεται να γίνει πριν την 1η Ιουλίου.
Με άλλα λόγια, τα πάμφθηνα προϊόντα που έρχονταν από Κίνα, ΗΠΑ ή άλλη χώρα εκτός ΕΕ χωρίς τελωνειακή επιβάρυνση, αποτελούν παρελθόν.
Όποιος πρόλαβε… ίσως δεν πρόλαβε
Η βασική αλλαγή είναι πως καταργείται η απαλλαγή δασμού για εισαγωγές αξίας έως 150 ευρώ. Από εδώ και πέρα, στις εξ αποστάσεως πωλήσεις αγαθών χαμηλής αξίας θα επιβάλλεται δασμός 3 ευρώ ανά ξεχωριστό είδος και ανά στίχο διασάφησης -δηλαδή ανά γραμμή στο τελωνειακό έγγραφο- ανεξάρτητα από το πόσα προϊόντα περιλαμβάνει η κάθε γραμμή.
Η εγκύκλιος εφαρμόζεται πλέον ήδη από τις τελωνειακές αρχές και τους οικονομικούς φορείς που χειρίζονται τις εισαγωγές ηλεκτρονικού εμπορίου. Και, όπως ξεκαθαρίζει το πλαίσιο, ο νέος ειδικός δασμός είναι προσωρινός έως την 1η Ιουλίου 2028. Από τότε και μετά, όλα τα εμπορεύματα ηλεκτρονικού εμπορίου, ανεξάρτητα από αξία, θα υπάγονται στον κανονικό δασμολογικό συντελεστή.
Ακόμα όμως και αν η παραγγελία έγινε ήδη «χωρίς τρίευρα», αν περάσει τελωνείο μετά την 1η Ιουλίου ο κούριερ μπορεί να ζητήσει έξτρα χρέωση για να παραδώσει.
Το μέτρο εφαρμόζεται όταν η συνολική αξία της αποστολής δεν ξεπερνά τα 150 ευρώ. Η ΑΑΔΕ ξεκαθαρίζει όμως ότι θεωρούνται χωριστές αποστολές τα εμπορεύματα που παραγγέλνονται και αποστέλλονται χωριστά, ακόμη κι αν φτάσουν την ίδια μέρα στον ίδιο προορισμό. Επίσης το ίδιο ισχύει και όταν μια παραγγελία έχει γίνει από το ίδιο πρόσωπο, αλλά τα προϊόντα αποστέλλονται σε διαφορετικά δέματα. Με άλλα λόγια, τα τρίευρα πολλαπλασιάζονται ανά δέμα, καθώς το τελωνείο δεν κοιτά «πότε παραγγέλθηκε», ούτε μόνο το «πότε ήρθε», αλλά το πώς δηλώθηκε και το πώς διακινήθηκε κάθε δέμα.
Για παράδειγμα 3 μπλούζες σε ένα δέμα χρεώνονται 3 ευρώ, αλλά 3 μπλούζες σε 3 δέματα 9 ευρώ. Αυτό έχει σημασία, και για όσους συνήθιζαν να σπάνε τεχνητά τις αποστολές.
Ποιος πληρώνει
Η ευθύνη για τη σωστή καταβολή του δασμού βαρύνει τον διασαφιστή. Δηλαδή, κατά κανόνα, τις πλατφόρμες, τους πωλητές ή τον έμμεσο τελωνειακό αντιπρόσωπό τους.Στην πράξη, οι εταιρείες ταχυμεταφοράς μπορούν να λειτουργούν είτε ως άμεσοι είτε ως έμμεσοι αντιπρόσωποι -ανάλογα με το μοντέλο της συναλλαγής- χρεώνοντας το τέλος στον καταναλωτή.
Όπου όμως επιβάλλεται και εισπράττεται ΦΠΑ με το σύστημα IOSS κατά την αγορά, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: ο φόρος καταβάλλεται στην πλατφόρμα και αποδίδεται μέσω του συστήματος, χωρίς να δημιουργείται νέα οφειλή κατά την παράδοση στον καταναλωτή.
Προϊόντα με… κωδικό παρακολούθησης
Για να μην επαναληφθούν «παιχνίδια» με ψευδείς αναγραφές για το περιεχόμενο των δεμάτων, καθιερώνονται τα αναγνωριστικά προϊόντος, τα γνωστά Product Identifiers ή PID. Πρόκειται για κωδικούς που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τελωνειακούς ελέγχους και ανάλυση κινδύνου, ώστε να υπάρχει ταυτοποίηση και ιχνηλασιμότητα κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Με μία κίνηση, τα τελωνεία θα «σκανάρουν» τον κωδικό προϊόντος που βλέπουν στην πλατφόρμα οι αγοραστές, τον κωδικό που έχει το προϊόν στις αποθήκες του ηλεκτρονικού καταστήματος ή του κατασκευαστή, ακόμα τον διεθνή κωδικό (όπως EAN ή ISBN όπου υπάρχει) αν πχ είναι βιβλίο κλπ.
Η υποχρεωτική εφαρμογή των κωδικών ξεκινά από 1η Νοεμβρίου 2026. Από 1η Ιουλίου έως 31 Οκτωβρίου 2026, προβλέπεται μεταβατική περίοδος εθελοντικής εφαρμογής, χωρίς κυρώσεις. Δηλαδή, για λίγους μήνες γίνεται προαιρετικά, αλλά από τον Νοέμβριο οι κωδικοί γίνονται υποχρεωτικοί.
Θα γεμίσει η ΕΕ… ευρωπαϊκές αποθήκες;
Από την άλλη, το κόλπο των ηλεκτρονικών ομίλων για να παρακάμψουν τα τελωνεία, είναι να δημιουργούν αποθήκες μέσα στην Ευρώπη. Αν μια πλατφόρμα φέρει μαζικά προϊόντα από το εξωτερικό σε αποθήκη κράτους-μέλους, τα εκτελωνίζει εκεί ως χονδρική εισαγωγή (χωρίς τρίευρα) και μετά τα διαθέτει εντός ΕΕ, οπότε η τελική αποστολή προς τον καταναλωτή δεν αντιμετωπίζεται σαν εισαγωγή από τρίτη χώρα.
Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Ίσως οδηγήσει μεγάλες ηλεκτρονικές πλατφόρμες εκτός ΕΕ να ενισχύσουν τις ευρωπαϊκές τους αποθήκες (και στην Ελλάδα ενδεχομένως) ώστε να συνεχίσουν να προσφέρουν γρήγορη παράδοση και ανταγωνιστικές τιμές -αν και ελαφρώς υψηλότερες εν σχέσει με σήμερα. Πιθανότατα οι αρχικές τιμές σε τέτοιες αποθήκες να ανέβουν λίγο, για να καλύψουν το κόστος αποθήκευσης και εκτελωνισμού, αλλά ο ανταγωνισμός με την ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα παραμείνει έντονος.
Τι «παίζει» με Amazon και eBay
Οι μεγάλες πλατφόρμες εκτός ΕΕ δεν λειτουργούν όλες το ίδιο. Το Amazon, ειδικά στις αποστολές από ΗΠΑ ή Ηνωμένο Βασίλειο, έχει ήδη από καιρό μηχανισμό προκαταβολικού εκτελωνισμού. Έτσι, το σχετικό κόστος υπολογίζεται συχνά ήδη στο checkout και ο πελάτης ξέρει νωρίτερα τι θα πληρώσει.
Στο eBay, πάλι, αν η αγορά γίνεται από ιδιώτη ή μικρό πωλητή εκτός ΕΕ, το δέμα περνά κανονικά από το τελωνείο και εκεί εφαρμόζεται το νέο καθεστώς. Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή αποθήκη να απορροφήσει τη διαδρομή, άρα το τρίευρο και ο ΦΠΑ μπαίνουν στο παιχνίδι.
Όσο για τα «παράθυρα» που συζητιούνται, το σύστημα πλέον δυσκολεύει πολύ τις τριγωνικές μεταφορές και τις τεχνητές παρακάμψεις. Με τον ηλεκτρονικό εντοπισμό και τα υποχρεωτικά προϊόντα-ταυτότητες, η διαδρομή του δέματος θα είναι πολύ πιο διαφανής από πριν.
Μπλέξιμο οι επιστροφές και «κρυφές χρεώσεις»
Για αγορές που έχουν ήδη γίνει πάντως, αν ένα δέμα φτάσει στο τελωνείο από 1η Ιουλίου και μετά, μπαίνει στο νέο καθεστώς. Σημασία έχει πότε περνά το τελωνείο, όχι πότε έγινε η παραγγελία.
Έτσι, αν κατά την παράδοση ζητηθεί ο νέος δασμός και ο παραλήπτης αρνηθεί να παραλάβει, το δέμα επιστρέφει, αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι επιστρέφονται και όλα τα έξοδα. Τα τέλη εκτελωνισμού, τα αποθηκευτικά και οι λοιπές χρεώσεις των εταιρειών μεταφοράς καθορίζονται συμβατικά και δεν είναι το ίδιο πράγμα με τον τελωνειακό δασμό.
Η ΑΑΔΕ έχει καλέσει όλους τους εμπλεκόμενους να ορίσουν ξεκάθαρα στους καταναλωτές ποιες χρεώσεις μπορεί να επιβάλλουν (πχ για αποθήκευση, επιστροφές, έξοδα διαχείρισης κλπ) προκειμένου να μη δημιουργηθούν προβλήματα. Το σίγουρο είναι ότι εκτός από τα 3 ευρώ ανά είδος, οτιδήποτε παραπάνω δεν αποτελεί χρέωση Τελωνείου για τα μικροδέματα αυτά.
Ρήτρα… καταχρήσεων
Το νέο πλαίσιο δεν αφήνει χώρο για τα παλιά τεχνάσματα. Η ρήτρα κατά των καταχρήσεων δίνει στις τελωνειακές αρχές τη δυνατότητα να κοιτούν την ουσία της συναλλαγής και όχι μόνο την τυπική μορφή της.
Αν διαπιστωθεί ότι μια διασάφηση καλύπτει στην πραγματικότητα πολλές διαδοχικές πωλήσεις που έγιναν πριν η αποστολή μπει στο τελωνειακό έδαφος της Ένωσης, οι αρχές εξετάζουν μόνο την εξ αποστάσεως πώληση για να εφαρμόσουν το σωστό καθεστώς. Αν χρειαστεί, μπορούν να επανυπολογίσουν τους δασμούς, να ζητήσουν εγγύηση πριν την απελευθέρωση των εμπορευμάτων ή ακόμη και να καλέσουν τον οικονομικό φορέα να ακυρώσει τη διασάφηση και να υποβάλει νέα, σωστή δήλωση. Με απλά λόγια, τα παλιά τεχνάσματα δεν περνάνε πια.