ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΒΟΥΝΙΑΡΗ
Στη συµβολή των οδών Αράτου και Μαιζώνος, σε ένα από τα πιο κεντρικά και ιστορικά σηµεία της Πάτρας, ορθώνεται ένα µνηµείο που πλέον δεν συµβολίζει το ένδοξο παρελθόν της πόλης, αλλά τη διαχρονική παθογένεια της γραφειοκρατίας, της έλλειψης σχεδιασµού και της αδιαφορίας για την καθηµερινότητα του πολίτη. Το εµβληµατικό νεοκλασικό κτίριο, που κάποτε φιλοξενούσε το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Δηµοτικό Ωδείο, έχει µετατραπεί σε µια σύγχρονη εκδοχή του θρυλικού γεφυριού της Άρτας. Ένα έργο που ξεκίνησε µε υποσχέσεις αποκατάστασης, αλλά σήµερα µοιάζει µε µια ανοιχτή πληγή στον αστικό ιστό, χωρίς ορατό τέλος.
Οι εργασίες συντήρησης αυτού του διατηρητέου κοσµήµατος ξεκίνησαν σε µια άλλη εποχή, προτού η πανδηµία αλλάξει τα δεδοµένα της ζωής µας. Τέσσερα ολόκληρα χρόνια αργότερα, η εικόνα παραµένει απελπιστικά στάσιµη. Τα προστατευτικά υφάσµατα και οι σκαλωσιές, που τοποθετήθηκαν για να προστατεύσουν το κτίριο και τους περαστικούς από τυχόν καταπτώσεις, έχουν πλέον «ριζώσει». Έχουν ενσωµατωθεί στην οπτική ταυτότητα της διασταύρωσης σε τέτοιο βαθµό, που οι νεότεροι κάτοικοι ίσως να µην έχουν δει ποτέ την πραγµατική πρόσοψη του κτιρίου ελεύθερη.
Προσωρινή λύση ή µόνιµη εγκατάλειψη;
Η ανάγκη για προστατευτικά καλύµµατα είναι, βεβαίως, αδιαµφισβήτητη. Σε µια πόλη όπως η Πάτρα, όπου η φθορά του χρόνου στα παλαιά κτίρια είναι εµφανής και οι πτώσεις επιχρισµάτων αποτελούν σχεδόν εβδοµαδιαίο φαινόµενο, κανείς δεν θα ζητούσε την αφαίρεση των µέτρων ασφαλείας. Ωστόσο, η ασφάλεια δεν µπορεί να είναι το πρόσχηµα για την επ’ αόριστον εγκατάλειψη ενός εργοταξίου. Το πραγµατικό ζήτηµα δεν είναι η ύπαρξη των καλυµµάτων, αλλά η µετατροπή µιας αναγκαίας προσωρινής λύσης σε µια µόνιµη κατάσταση υποβάθµισης.
Όταν η «προστασία» γίνεται απειλή
Το οξύµωρο στην περίπτωση της οδού Μαιζώνος είναι ότι τα µέτρα που ελήφθησαν για την αποτροπή ατυχηµάτων έχουν δηµιουργήσει µια νέα, πολύ πιο άµεση απειλή. Κατά µήκος της οδού, τα προστατευτικά υφάσµατα και οι υποστυλώσεις έχουν καταλάβει το σύνολο του πεζοδροµίου. Ο ζωτικός χώρος για τους πεζούς έχει εκµηδενιστεί. Εκεί που κάποτε υπήρχε ένα πέρασµα, τώρα υψώνεται ένας τοίχος από νάιλον και σίδερα.
Η κατάσταση αυτή ξεπερνά τα όρια της αισθητικής όχλησης. Είναι µια κατάσταση «πολιορκίας» της καθηµερινής κίνησης. Η γεωγραφική θέση του κτιρίου επιτείνει το πρόβληµα στο µέγιστο βαθµό. Ακριβώς δίπλα λειτουργεί το Στρούµπειο Σχολείο, ενώ σε απόσταση λίγων µέτρων βρίσκεται κεντρική στάση των αστικών λεωφορείων.
Το αποτέλεσµα είναι καθηµερινά εφιαλτικό: Κάθε πρωί και µεσηµέρι, δεκάδες µικροί µαθητές µε τις ογκώδεις σχολικές τσάντες τους, γονείς που κρατούν παιδιά από το χέρι, αλλά και ηλικιωµένοι που προσπαθούν να προσεγγίσουν το λεωφορείο, αναγκάζονται να κατέβουν στο οδόστρωµα. Σε εκείνο το σηµείο, η Μαιζώνος παύει να είναι δρόµος και γίνεται µια επικίνδυνη αρένα.
Η οδός Μαιζώνος είναι η κύρια αρτηρία που διασχίζει το κέντρο της Πάτρας, δεχόµενη τεράστιο όγκο κυκλοφορίας από ΙΧ, λεωφορεία και δίκυκλα. Το να εξαναγκάζεις τους πεζούς να περπατούν µέσα στο οδόστρωµα, σε ένα σηµείο όπου η ορατότητα είναι περιορισµένη λόγω της στροφής και του όγκου των σκαλωσιών, είναι µια συνταγή για βέβαιη τραγωδία.
Οι πεζοί δεν καλούνται απλώς να παρακάµψουν ένα εµπόδιο· καλούνται να µοιραστούν την ίδια λωρίδα κυκλοφορίας µε οχήµατα που συχνά κινούνται µε ταχύτητα. Πρόκειται για έναν «χορό» υψηλού ρίσκου που εκτελείται χιλιάδες φορές την ηµέρα. Η αντίθεση είναι προκλητική: Από τη µια µεριά, η διοίκηση επιδεικνύει «ευαισθησία» προστατεύοντας τα ντουβάρια ενός ιστορικού κτιρίου, και από την άλλη δείχνει πλήρη αδιαφορία για τη σωµατική ακεραιότητα των πολιτών.
Ερωτήµατα χωρίς απαντήσεις
Τα ερωτήµατα είναι αδυσώπητα:
- Πού βρίσκεται το χρονοδιάγραµµα; Υπάρχει συγκεκριµένη ηµεροµηνία παράδοσης ή το κτίριο θα παραµείνει «µουµιοποιηµένο» για την επόµενη δεκαετία;
- Πού είναι η εναλλακτική µελέτη; Γιατί δεν έχει δηµιουργηθεί ένας ασφαλής, περιφραγµένος διάδροµος για τους πεζούς πάνω στο οδόστρωµα, ώστε να µην εκτίθενται στα οχήµατα;
- Ποιος αναλαµβάνει την ευθύνη; Αν αύριο συµβεί ένα ατύχηµα µε έναν µαθητή, ποια υπηρεσία θα δηλώσει αρµόδια;
Η Πάτρα οφείλει να προστατεύει το παρελθόν της, αλλά όχι εις βάρος του παρόντος της. Η συντήρηση των νεοκλασικών κτιρίων είναι µια πράξη πολιτισµού, όµως ο πολιτισµός δεν είναι κάτι αποστειρωµένο από την κοινωνία. Ένα διατηρητέο κτίριο που γίνεται αιτία να κινδυνεύουν άνθρωποι παύει να είναι µνηµείο και γίνεται βάρος.
Η αποκατάσταση του παλαιού Μουσείου θα έπρεπε να αποτελεί σηµείο υπερηφάνειας, ένα δείγµα ότι σεβόµαστε την ιστορία µας. Αντ’ αυτού, έχει καταντήσει σύµβολο στασιµότητας. Η εικόνα των σχισµένων, σκονισµένων πανιών που ανεµίζουν στη Μαιζώνος είναι η εικόνα µιας πόλης που έχει συνηθίσει το «πρόχειρο» και το «µισό». Η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονοµιάς δεν µπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για την καταπάτηση των δικαιωµάτων των πεζών και των ατόµων µε κινητικά προβλήµατα, για τους οποίους το συγκεκριµένο σηµείο είναι πλέον απροσπέλαστο.