Ένα σύνθετο πλέγμα με τεχνικές αστοχίες, παρωχημένες τηλεπικοινωνιακές υποδομές και ελλιπή επιχειρησιακό συντονισμό βρίσκεται, σύμφωνα με το επίσημο πόρισμα, πίσω από την πρωτοφανή αναστολή λειτουργίας του FIR Αθηνών την Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026. Το περιστατικό, που οδήγησε σε πλήρη περιορισμό της εναέριας κυκλοφορίας (zero rate) για ώρες, δεν αποδίδεται σε κυβερνοεπίθεση ή εξωτερική παρέμβαση, αλλά σε εσωτερική τεχνική δυσλειτουργία κρίσιμων συστημάτων επικοινωνίας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας που όπως επισημαίνεται στο πόρισμα βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία- πρόκειται στην πραγματικότητα για μηχανήματα – αντίκες της αεροναυτιλίας, που δεν υπάρχει πλέον ούτε η δυνατότητα ουσιαστικών εγγυήσεων για τη λειτουργία τους
Το πόρισμα αναφέρεται σε «ψηφιακό θόρυβο», ο οποίος προκλήθηκε από τον αποσυγχρονισμό πολλών πομπών ταυτόχρονα που είχε όμως ως τελικό αποτέλεσμα την υποβάθμιση ή και τη διακοπή κρίσιμων τηλεπικοινωνιακών διασυνδέσεων, ενώ στο πόρισμά της η επιτροπή που συγκροτήθηκε ακριβώς για να διερευνήσει το συμβάν της 4ης Ιανουαρίου επισημαίνει ότι το υφιστάμενο σύστημα Επικοινωνιών Φωνής της ΥΠΑ και κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές που χρησιμοποιούνται για την υποστήριξή της, βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία που είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή, χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας και προχωρά σε συγκεκριμένες προτάσεις.
Το πόρισμα κάθε άλλο παρά έκπληξη προκαλεί, αφού την επομένη κιόλας μέρα από το χάος στον ελληνικό εναέριο χώρο, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών είχε δώσει στη δημοσιότητα κείμενο επτά σημείων για το… μέλλον. Μιλούσε για ένα σχέδιο δράσης για τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας με πολλά «θα». Κυρίως δε σκιαγραφούσαν μια συνολική προσπάθεια εκσυγχρονισμού που περιλαμβάνει τα συστήματα Data Link και το TopSky ATC One, την Πλοήγηση Βάσει Απόδοσης (PBN), τα ραντάρ Mode S και τον θεσμικό μετασχηματισμό της ΥΠΑ, που όμως θα έπρεπε να έχουν υλοποιηθεί εδώ και χρόνια. Γι’ αυτό άλλωστε η χώρα μας έχει παραπεμφθεί στο ευρωπαϊκό δικαστήριο τον περασμένο Δεκέμβριο.
Την ίδια στιγμή το πόρισμα για τα αίτια του μπλακάουτ της 4ης Ιανουαρίου δικαιώνει τις αιτιάσεις των Ελεκτών Εναέριας Κυκλοφορίας που μιλούν σταθερά εδώ και πολύ καιρό για πεπαλαιωμένο τεχνολογικό υλικό που θα έπρεπε να έχει εκσυγχρονιστεί προ πολλού. Από την πλευρά τους, οι Ελεγκτές θεωρούν ότι αναδεικνύεται για ακόμα μια φορά η κρισιμότητα της αναβάθμισης του κρίσιμου εξοπλισμού και οι συνέπειες της αστοχίας του, έχοντας επανειλημμένα επισημάνει ότι η πτώση κρίσιμων συστημάτων επικοινωνίας δεν αποτελεί ούτε «μεμονωμένο περιστατικό» ούτε τεχνική αστοχία χωρίς υπεύθυνους. H τελευταία επίσημη ανακοίνωση μάλιστα της Ενωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδος (ΕΕΕΚΕ) ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η σοβαρή βλάβη της 4ης Ιανουαρίου αποτελεί «το άμεσο αποτέλεσμα της χρόνιας αδράνειας, της κακής διαχείρισης και των λανθασμένων επιλογών της Διοίκησης της Υ.Π.Α., η οποία αγνοεί συστηματικά τις προειδοποιήσεις των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας».
Μιλώντας στο protothema.gr η κ. Ολγα Τόκη, αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας επισήμανε: “Το πόρισμα μας δικαιώνει πλήρως. Από την πρώτη στιγμή λέγαμε ότι δεν υπήρχε ούτε κυβερνοεπίθεση, ούτε… εξωγήινοι. Ήταν το χάλι της ΥΠΑ που έφταιγε. Περιμένουμε από τον κύριο υπουργό να δούμε ποια θα είναι τα κεφάλια που θα πέσουν, όπως υποσχέθηκε. Περιμένουμε επίσης να δούμε τι θα γίνει την επόμενη μέρα. Πώς θα εξυπηρετηθεί, δηλαδή, όλη αυτή η αεροπορική κίνηση”.
Ο πρόεδρος των Ελεγκτών, Παναγιώτης Ψαρρός, μιλώντας στο protothema, πρόσθεσε ότι το πόρισμα επιβεβαιώνει μεν όσα είχαν πει οι ελεγκτές μετά το μπλακ άουτ, αλλά θα πρέπει να γίνει από την ΥΠΑ αξιολόγηση ασφάλειας και να αντιμετωπιστούν όλες οι επισημάνσεις που γίνονται στο πόρισμα. «Η κατάσταση θα έπρεπε να έχει ανησυχήσει τους υπευθύνους εδώ και πάρα πολύ καιρό», λέει.
Δείτε το βίντεο:
Πρόεδρος Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας: Απαρχαιωμένος ο εξοπλισμός
Η στιγμή της κρίσης
Στις 08:58 το πρωί της 4ης Ιανουαρίου ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στα Κέντρα Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας διαπίστωσαν μαζικό μπλοκάρισμα ραδιοσυχνοτήτων. Έντονος, συνεχής θόρυβος κατέλαβε τόσο τις κύριες όσο και τις εφεδρικές και τις συχνότητες έκτακτης ανάγκης, καθιστώντας την επικοινωνία αέρος-εδάφους εξαιρετικά δύσκολη ή και αδύνατη. Ταυτόχρονα, κατέρρευσαν κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις εδάφους-εδάφους, με διακοπές σε τηλεφωνία και ανταλλαγή δεδομένων με γειτονικά FIR και αεροδρόμια του εξωτερικού.
Μέσα σε λίγα λεπτά, η διαταραχή εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα, χωρίς σαφή ένδειξη αιτίας. Με περίπου 80 αεροσκάφη ήδη εντός του FIR και δεκάδες να αναμένονται, η ΥΠΑ ενεργοποίησε τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης και, για λόγους ασφάλειας πτήσεων, προχώρησε αρχικά σε αναστολή απογειώσεων και στη συνέχεια σε μηδενική χωρητικότητα του εναέριου χώρου.
Τι προκάλεσε το μπλακάουτ
Η Επιτροπή Διερεύνησης καταλήγει ότι το συμβάν προκλήθηκε από «ψηφιακό θόρυβο» – ένα φαινόμενο αποσυγχρονισμού σε πλειάδα ετερογενών τηλεπικοινωνιακών διατάξεων και διεπαφών που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις των ΚΕΠΑΘΜ (Κέντρων Ελέγχου) στο Ελληνικό.
Ο αποσυγχρονισμός αυτός είχε ως αποτέλεσμα την ακούσια και συνεχή ενεργοποίηση μεγάλου αριθμού πομπών της ΥΠΑ, οι οποίοι «φίμωσαν» το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα και κατέλαβαν κρίσιμες συχνότητες αεροναυτιλίας.
Το πρόβλημα επιδεινώθηκε από τη φύση της υφιστάμενης τεχνολογικής υποδομής: τα συστήματα φωνητικών επικοινωνιών (VCS) και τα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα βασίζονται στην παρωχημένη τεχνολογία SDH και σε αναλογικά κυκλώματα που έχουν τεθεί εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή εδώ και χρόνια. Σύμφωνα με το πόρισμα, ο ΟΤΕ έχει προειδοποιήσει την ΥΠΑ ήδη από το 2019 ότι τα συγκεκριμένα συστήματα είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή και δεν μπορούν να παρέχουν εγγυήσεις αξιοπιστίας.
Καθυστέρηση διάγνωσης και θεσμικές τριβές
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην καθυστέρηση εντοπισμού της πραγματικής αιτίας. Η Επιτροπή επισημαίνει την απουσία τηλεμετρίας από άκρο σε άκρο και μηχανισμών καταγραφής σφαλμάτων (log files), γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη τόσο τη διάγνωση σε πραγματικό χρόνο όσο και την εκ των υστέρων τεχνική ανάλυση. Την ίδια στιγμή, το κέντρο λειτουργίας του ΟΤΕ «έβλεπε» τα κυκλώματα ως λειτουργικά, ενώ στην πράξη τα συστήματα της ΥΠΑ παρουσίαζαν σοβαρή δυσλειτουργία.
Πηγές από τον ΟΤΕ αναφέρουν στο protothema.gr ότι το πόρισμα δεν αναφέρει σε κανένα του σημείο ότι τα κυκλώματά του παρουσίασαν κάποιας μορφής δυσλειτουργία παραπέμποντας στις ανακοινώσεις που έβγαλε ο όμιλος την ημέρα του μπλακάουτ: Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται «τα κυκλώματα διασύνδεσης που παρέχει στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, μετά τον έλεγχο που έγινε ήταν πλήρως λειτουργικά και αυτό δεν αναιρείται πουθενά μέσα στο πόρισμα», όπως σχολιάζεται χαρακτηριστικά.
Αντίστοιχα και στις αιτιάσεις που αναφέρονται στο πόρισμα ότι υπήρξε καθυστέρηση διάγνωσης του προβλήματος, πηγές του ΟΤΕ αναφέρουν ότι αυτή δεν αφορά το δίκτυο του Οργανισμού αλλά το δίκτυο της ΥΠΑ. «Ο ΟΤΕ δεν είχε κάτι να εντοπίσει και να διαγνώσει γιατί έβλεπε λειτουργικά τα συστήματα».
Παράλληλα, το πόρισμα αφήνει σαφείς αιχμές για τη συνεργασία ΥΠΑ–ΟΤΕ, χαρακτηρίζοντάς την «μακράν του βέλτιστου». Η έλλειψη κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσης συνέβαλε στη χρονική επιμήκυνση του προβλήματος, το οποίο τελικά επιλύθηκε αιφνιδιαστικά, έπειτα από επανεκκινήσεις και επαναδρομολόγηση της κίνησης στο δίκτυο κορμού του ΟΤΕ στις 16:53 τοπική ώρα.
Ούτε κυβερνοεπίθεση, ούτε κίνδυνος πτήσεων
Σε ένα περιβάλλον αυξημένης ανησυχίας για υβριδικές απειλές, η Επιτροπή είναι κατηγορηματική: δεν εντοπίστηκαν ίχνη κυβερνοεπίθεσης, μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης ή εξωτερικής παρεμβολής στο ραδιοφάσμα. Οι επίγειοι και εναέριοι έλεγχοι της ΕΕΤΤ απέκλεισαν την ύπαρξη εσκεμμένης εκπομπής από τρίτη πηγή.
Όσον αφορά την ασφάλεια των πτήσεων, το περιστατικό κατατάχθηκε από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας στην «πράσινη ζώνη» χαμηλής διακινδύνευσης. Δεν καταγράφηκε καμία παραβίαση ελάχιστων διαχωρισμών και οι διαδικασίες zero rate λειτούργησαν προληπτικά, διασφαλίζοντας ότι κανένα αεροσκάφος δεν εκτέθηκε σε άμεσο κίνδυνο .
Οι συστάσεις: ένα σαφές μήνυμα για το μέλλον
Στο πόρισμά της, η Ειδική Επιτροπή καταλήγει στις εξής εισηγήσεις:
α) επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP (Voice over IP), με την ολοκλήρωση των διαδικασιών προμήθειας – εγκατάστασης και θέσης σε επιχειρησιακή λειτουργία του νέου VCS/RCS (Voice Communication System / Radio Communication System) και των 495 νέων πομποδεκτών,
β) θεσμοθέτηση σταθερού κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης ΥΠΑ–ΟΤΕ και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσεων με δοκιμές/εκπαίδευση υπό εποπτεία ΑΠΑ,
γ) ενίσχυση με τηλεμετρία/τηλεχειρισμό και δυνατότητα εκτέλεσης από άκρο σε άκρο διαγνωστικών ελέγχων στα κομβικά σημεία,
δ) ενίσχυση εποπτείας ραδιοφάσματος από την ΕΕΤΤ για έγκαιρο εντοπισμό παρεμβολών/ανωμαλιών, καθώς και
ε) μετεγκατάσταση των εγκαταστάσεων του ΚΕΠΑΘΜ σε καταλληλότερο περιβάλλον, με στόχο τη μείωση συστημικών επιχειρησιακών κινδύνων και εξαρτήσεων με στόχο να διασφαλισθεί η αδιάλειπτη και ασφαλής παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας.
Τι λέει η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας
Η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας σε ανακοίνωσή της για το πόρισμα σχετικά με το μπλακ άουτ στο FIR Αθήνων, αναφέρει ότι υπάρχουν διοικητικές ευθύνες της ΥΠΑ ενώ σημειώνει ότι «καθίσταται πλέον ολοφάνερο ότι δεν μπορεί υπό αυτές τις συνθήκες να εξυπηρετηθεί η αυξημένη ζήτηση της κυκλοφορίας κατά την καλοκαιρινή περίοδο».
Αναλυτικά η ανακοίνωση: Χωρίς καμία έκπληξη δυστυχώς διαβάσαμε το πόρισμα της επιτροπής διερεύνησης του περιστατικού της 4/1/2026, το οποίο δικαιώνει πλήρως τις καταγγελίες της ΕΕΕΚΕ όλα αυτά τα χρόνια για τον απαρχαιωμένο εξοπλισμό που χρησιμοποιείται στον Έλεγχο Εναέριας Κυκλοφορίας. Η κατάντια της ΥΠΑ φάνηκε για άλλη μια φορά και με τον πλέον επίσημο τρόπο.
Η παράθεση και μόνο του ιστορικού των γεγονότων δείχνει υπό ποιες συνθήκες κλήθηκαν να δουλέψουν οι συνάδελφοι το πρωί της 4/1/2026 και την πίεση την οποία βίωσαν. Η ίδια αναφορά επιβεβαιώνει τα όσα έχει αναφέρει δημόσια η ΕΕΕΚΕ, ότι δηλαδή ο λόγος που όλα τα αεροσκάφη προσγειώθηκαν ασφαλώς ήταν ο επαγγελματισμός των ΕΕΚ στην διαχείριση της κυκλοφορίας και η απόφαση για κλείσιμο του εναερίου χώρου με επιβολή zero rate.
Το πόρισμα καταδεικνύει ξεκάθαρα διοικητικό αλαλούμ, πολύωρη καθυστέρηση στη διάγνωση της αιτίας και ανυπαρξία συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων στελεχών της Διοίκησης.
Αποδεικνύεται πέραν πάσης αμφισβήτησης ότι η απόφαση επιβολής του zero rate ήταν αυτή που απέτρεψε μια ενδεχομένως πολύ χειρότερη εξέλιξη του σοβαρότατου περιστατικού της 4/1/2026.
Το πόρισμα που δόθηκε στην δημοσιότητα αναφέρει ότι είναι αδύνατος ο ακριβής προσδιορισμός της αιτίας του συμβάντος, το οποίο μπορεί να προκλήθηκε από «πληθώρα λόγων». Το προαναφερθέν σε συνδυασμό με την ευθεία αναφορά στο γεγονός ότι δεν υπάρχει «δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας» για το σύστημα επικοινωνιών φωνής που χρησιμοποιείται στον Έλεγχο Εναέριας Κυκλοφορίας, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν είναι δυνατόν να συνεχιστεί η παροχή Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας στο ΚΕΠΑΘΜ στο 100% των ονομαστικών χωρητικοτήτων και πρέπει άμεσα να γίνει εκτίμηση ασφάλειας (safety assessment), όπως επιβάλλουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί.
Καθίσταται πλέον ολοφάνερο ότι δεν μπορεί υπό αυτές τις συνθήκες να εξυπηρετηθεί η αυξημένη ζήτηση της κυκλοφορίας κατά την καλοκαιρινή περίοδο.
Επίσης το πόρισμα αναφέρει ότι πρέπει να γίνει άμεσα εγκατάσταση των νέων πομποδεκτών VHF. Η ΕΕΕΚΕ έχει έγκαιρα αναδείξει τις αστοχίες της Διοίκησης που προκάλεσαν την καθυστέρηση της υπογραφής της σύμβασης για τους πομποδέκτες VHF. Αν δεν υπήρχε αυτή η καθυστέρηση, τότε οι πομποδέκτες θα είχαν ήδη παραληφθεί και ίσως το συμβάν της 4/1/2026 να είχε αποφευχθεί. Η Διοίκηση έχει επίσης ευθύνη για τις επιλογές της στο θέμα της προμήθειας του VCRS του ΚΕΠΑΘΜ, για το οποίο πανηγύριζε σε πολλαπλά δελτία τύπου λέγοντας ότι «επανεκκινεί» και προχωράει, κάτι που έχουμε καταγγείλει πολλές φορές ως μη αληθές. Πλέον η πραγματικότητα διαψεύδει την Διοίκηση της ΥΠΑ με τον πιο δραματικό τρόπο.
Η ΕΕΕΚΕ έχει από την πρώτη στιγμή διαμαρτυρηθεί για την άμεση επαναφορά των χωρητικοτήτων στο 100%, χωρίς σταδιακή αύξηση και χωρίς την εφαρμογή μειωμένης χωρητικότητας έως ότου προσδιοριστούν τα αίτια και εξασφαλιστεί η αποτροπή επανεμφάνισης του φαινομένου. Δυστυχώς η Διοίκηση της ΥΠΑ δεν εισάκουσε τις εκκλήσεις μας και επέβαλε την διατήρηση των χωρητικοτήτων στο 100%. Ήδη η ΕΕΕΚΕ, με επιστολή στον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, έχει ζητήσει την παρέμβασή του για το αυτονόητο, την μείωση των χωρητικοτήτων και την διενέργεια εκτίμησης ασφαλείας, κάτι που η Διοίκηση της ΥΠΑ όφειλε να κάνει από την πρώτη στιγμή.
Πλέον, μετά την έκδοση του πορίσματος αποδεικνύεται η εγκληματική επιμονή της Διοίκησης της ΥΠΑ στην διατήρηση των χωρητικοτήτων στο 100% και επιβάλλεται η μείωσή τους άμεσα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ασφάλεια των πτήσεων.
Δυστυχώς ο Διοικητής της ΥΠΑ, όπως πολλάκις έχουμε αναφέρει, παρουσίαζε στο αρμόδιο Υπουργείο ότι «όλα είναι υπό έλεγχο», «όλα βαίνουν καλώς» και ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας, προσπαθώντας επανειλημμένα και μάλιστα υπό την απειλή πειθαρχικών κυρώσεων να φιμώσει οποιονδήποτε υπάλληλο της ΥΠΑ επιχειρούσε να επικοινωνήσει την πραγματική κατάσταση.
Το πόρισμα καταδεικνύει σοβαρότατες διοικητικές ευθύνες οι οποίες έχουν ονοματεπώνυμο. Καλούμε τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών να μην γίνει συνένοχος της Διοίκησης και να παρέμβει άμεσα ώστε να προστατεύσει τους Ελεγκτές Εναέριας Κυκλοφορίας και πρωτίστως το επιβατικό κοινό.