Το Πανεπιστήμιο ως εργαστήριο δημοκρατίας, κοινωνικής αλλαγής και πώς αντιμετωπίζεται στη Συνταγματική Αναθεώρηση, με επίκεντρο την αλλαγή του άρθρου 16, αφορούσε η ομιλία του πρώην πρωθυπουργού, Γιώργου Παπανδρέου, στην εκδήλωση όπου παρουσιάστηκε η πρότασή του του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής για την Παιδεία.
«Οι συντηρητικές παρατάξεις ήθελαν -και θέλουν – να ελέγχουν την Παιδεία. Το βλέπουμε στην Ουγγαρία· το βλέπουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν θέλουν ελεύθερα, ανοιχτά πανεπιστήμια· δεν θέλουν την κριτική σκέψη, που βγάζει πολίτες μη υποταγμένους, που σκέφτονται βαθύτερα. Δυστυχώς και η παραδοσιακή Αριστερά πέφτει σε παρόμοιο σφάλμα – κρατισμού», υπογράμμισε μεταξύ άλλων ο κ. Παπανδρέου ενώ επισήμανε πως «η Δεξιά βλέπει και έναν άλλον δρόμο ελέγχου: την ιδιωτικοποίηση – κερδοσκοπικά πανεπιστήμια, ιδιοκτησία μεγάλων εταιρειών ή πλουσίων».
Όπως σημείωσε ο πρώην πρωθυπουργός σήμερα αποστολή είναι το πανεπιστήμιο να καλλιεργεί κρίση, να χτίζει σοφία, να αναπτύσσει δημιουργικότητα και δημοκρατική ευθύνη, να σκέφτεται τα ηθικά διλήμματα της εποχής μας. «Χρειαζόμαστε παιδεία για να μπορούμε να χρησιμοποιούμε εμείς την τεχνολογία με υπευθυνότητα και όχι η τεχνολογία να μας χειραγωγεί», παρατήρησε.
Επικαλούμενος τις συζητήσεις στο φετινό Συμπόσιο της Σύμης, πριν λίγες μέρες, ο Γιώργος Παπανδρέου περιέγραψε το όραμα μιας δημοκρατικής Παιδείας. Τόνισε πώς «η δημοκρατία δεν διδάσκεται – βιώνεται. Χρειαζόμαστε δημοκρατικά σχολεία: σχολεία που μοιάζουν με την κοινωνία που θέλουμε – σεβασμός, διάλογος, συμμετοχή, εμπιστοσύνη· μια κοινωνία όπου το μέλλον το συνδημιουργούμε εμείς, οι πολίτες», υπογράμμισε φέροντας ως παράδειγμα τη «μεταρρύθμιση της συναίνεσης του ΠΑΣΟΚ, το 2010 και το 2011, ως κυβέρνηση».
Προειδοποίησε ωστόσο πως «αν το δημόσιο σύστημα μείνει άκαμπτο όπως σήμερα, το κενό δεν θα μείνει κενό. Θα το καλύψουν οι εμπορικές ψηφιακές πλατφόρμες, προσφέροντας εξατομίκευση που θα πληρωθεί με το νόμισμα του δημοκρατικού ελέγχου, της ιδιωτικότητας και της ισότητας: πλούσιοι μαθητές με ανθρώπινους μέντορες – φτωχοί μαθητές με αυτοματοποιημένη διδασκαλία».
Όσον αφορά στην αλλαγή του άρθρου 16 που ο ίδιος είχε υποστηρίξει από τη δεκαετία του 2000, ο κ. Παπανδρέου είπε : «….όπως ισχύει, δεν κατοχυρώνει απλώς το δημόσιο πανεπιστήμιο – κατοχυρώνει το κρατικιστικό γραφειοκρατικό μοντέλο, μέχρι και το υπαλληλικό καθεστώς των διδασκόντων. Και απαγορεύει σε οποιονδήποτε άλλον, πλην του κράτους, να υπηρετήσει την ανώτατη παιδεία».
«Υπάρχει το πανεπιστήμιο για να παράγει τίτλους – ή για να υπηρετεί την κοινωνία, τη δημοκρατία και τη γνώση ως κοινό αγαθό; Θέλουμε πανεπιστήμια ιδιωτικοποιημένα για το κέρδος – ή πανεπιστήμια που είναι τα καλύτερα για τον κόσμο; Όχι τα καλύτερα στον κόσμο. Τα καλύτερα για τον κόσμο – για τον κόσμο που θέλουμε να δημιουργήσουμε. Σε αυτή τη βάση, η πρότασή μας είναι σαφής και προσεκτικά οριοθετημένη», ανέφερε και θυμίζοντας τι είχε πει ο Ανδρέας Παπανδρέου στη συζήτηση για το Σύνταγμα το 75, διατύπωσε τη πρόταση του:
«Πρώτον: τέλος στο κρατικό ασφυκτικό μονοπώλιο – αλλά όχι υπέρ της αγοράς. Γιατί να μην μπορεί ένας συνεταιρισμός να ιδρύσει πανεπιστήμιο; Μια περιφέρεια; Ένα εργατικό κέντρο; Ένα επιμελητήριο; Ένα κοινωφελές ίδρυμα; Μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια – ιδρυμένα από την ίδια την κοινωνία, για την κοινωνία.
Δεύτερον: ρητά όχι στα κερδοσκοπικά πανεπιστήμια. Ένα ίδρυμα με κύριο σκοπό το κέρδος θα κυνηγήσει το φθηνό και το εμπορικά ελκυστικό -θα πάει με το ρεύμα- και όχι το αναγκαίο και το βαθύ το εθνικό – για τον ελληνισμό. Η γνώση είναι κοινό αγαθό: δεν το θέλουμε εμπόριο, δεν το θέλουμε να γίνεται μέρισμα. Και ας το πούμε καθαρά: ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας δεν είναι ιδεοληψία του παρελθόντος – είναι η διεθνής κανονικότητα των πιο σοβαρών πανεπιστημίων του κόσμου. Πλουραλισμός ναι· ιδιωτικοποίηση όχι.
Τρίτον: πραγματικό αυτοδιοίκητο – και για τα δημόσια πανεπιστήμια. Να τα ελευθερώσουμε, να είναι αυτόνομα – με λογοδοσία για αποτελέσματα, όχι γραφειοκρατικές διαδικασίες: ανεξάρτητη πιστοποίηση αντί για προληπτικό υπουργικό έλεγχο, και εσωτερική δημοκρατία με ουσία. Το πανεπιστήμιο ως εργαστήριο της συμμετοχικής δημοκρατίας που χρειάζεται όλη η χώρα.
Και τέταρτον: ισχυρότερη -όχι ασθενέστερη- δημόσια αποστολή. Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι υποχώρηση του δημοσίου· είναι ο όρος για την αναγέννησή του: εθνικός στρατηγικός σχεδιασμός, ισχυρότερα περιφερειακά πανεπιστήμια, διά βίου μάθηση για όλους – ένα δημόσιο σύστημα με την αυτοπεποίθηση να ηγείται ενός πλουραλιστικού οικοσυστήματος, αντί να διαχειρίζεται ένα μονοπώλιο».
Άννα Διαμαντοπούλου: «Αριστοτέλης και Τεχνητή Νοημοσύνη – Το Πανεπιστήμιο του Μέλλοντος»
«Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση πρέπει να ξεκινούν από το πανεπιστήμιο. Γιατί από εκεί θα βγουν οι αυριανοί δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι γιατροί, οι μηχανικοί, οι δικαστές, οι ερευνητές, οι επιχειρηματίες, οι πολιτικοί», τόνισε η Άννα Διαμαντοπούλου, στην εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής «Η Παιδεία Αλλάζει (σ)την Ελλάδα: Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ» η οποία φιλοξενήθηκε στο Ωδείο Αθηνών. «Το πανεπιστήμιο δεν είναι το τέλος της εκπαιδευτικής διαδρομής. Είναι η αρχή του μέλλοντος μιας χώρας», συμπλήρωσε η πρώην υπουργός Παιδείας υπερασπιζόμενη πλήρως τη μεταρρύθμιση της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ το 2012.
Σημείωσε ωστόσο, ως αιχμή για την ανατροπή της, ότι γίνονται μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται αλλά πάντα είναι μισές μεταρρυθμίσεις. «Τις αλλάζουμε πριν προλάβουμε να αξιολογηθούν. Τις καταργούμε πριν προλάβουν να αποδώσουν. Κάθε κυβέρνηση αισθάνεται ότι πρέπει να ξεκινήσει από την αρχή. Δεν ξεκινήσαμε γράφοντας έναν νόμο», προσέθεσε η κα Διαμαντοπούλου ενώ ανέφερε ότι σήμερα θα άλλαζε πολλά γιατί 15 χρόνια μετά άλλαξε ο κόσμος.
Επισήμανε εύγλωττα ότι σήμερα η κεντρική ιδέα για το πανεπιστήμιο είναι «Αριστοτέλης και Τεχνητή Νοημοσύνη. Όχι Αριστοτέλης ή Τεχνητή Νοημοσύνη». «Ο Αριστοτέλης μας δίδαξε να θέτουμε τα σωστά ερωτήματα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μάς βοηθά να βρίσκουμε απαντήσεις με μια ταχύτητα που μέχρι χθες ήταν αδιανόητη» σημείωσε τονίζοντας «Το μέλλον ανήκει σε εκείνους που θα μπορούν να συνδυάζουν και τα δύο» και προσέθεσε: «Η τεχνολογία δημιουργεί τεράστιες ευκαιρίες. Αλλά δημιουργεί και έναν μεγάλο κίνδυνο. Να αρχίσουμε να αγοράζουμε προσόντα αντί να αποκτούμε γνώση. Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ο νέος ιστορικός ρόλος του δημόσιου πανεπιστημίου».
«Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε τις ιδεολογικές διαφορές. Είναι να μπορέσουμε, παρά τις διαφορές μας, να συμφωνήσουμε στα θεμελιώδη. Ότι η παιδεία είναι εθνική υπόθεση. Ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι θεσμός δημοκρατίας, ανάπτυξης και κοινωνικής κινητικότητας. Ότι οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις χρειάζονται χρόνο, αξιολόγηση και συνέχεια.
Η Ελλάδα δεν έχει πια την πολυτέλεια ούτε της καθυστέρησης ούτε της ασυνέχειας. Χρειάζεται μια νέα εθνική συμφωνία για το πανεπιστήμιο του μέλλοντος», κατέληξε η Άννα Διαμαντοπούλου.